Мақалада автор білім беру мекемелеріндегі жасөспірімдердің қорқыту және агрессивті мінез-құлқы мәселесін қозғады. Қазіргі қоғамдағы жасөспірімдердің зорлық-зомбылық проблемасының өзектілігі атап өтілді. Қудалауға ұшыраған балалар ауыр психологиялық жарақат алатыны атап өтілді. Жасөспірімдік ортадағы қорқытудың теориялық аспектілері белгіленіп, жасөспірімдік кезеңнің пайда болуына ең осал болып табылатын ерекшеліктері көрсетілген. Ұсынылған мақалада қорқыту жасөспірім кезіндегі агрессивті мінез-құлық құбылысы ретінде қарастырылады. Жасөспірімдер ортасында қорқытудың пайда болу факторлары анықталды және бұл құбылыспен күресудің тиімді алдын алу шаралары белгіленді, бұл мектепте ғана емес, жалпы қоғамда да салауатты климатты сақтауға және нығайтуға, сондай-ақ әртүрлі психологиялық проблемалардың, соның ішінде қорқытудың алдын алуға көмектеседі.

Осы басылымда 2024 жылғы жағдай бойынша Ресей Федерациясының, Қазақстан Республикасының, Қырғыз Республикасының, Тәжікстан Республикасының және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының басқа да елдерінің жол жүрісі қауіпсіздігін тиісінше қамтамасыз ету саласындағы қолданыстағы әкімшілік-деликттік заңнамасы талданған. Атап айтқанда, жүргізуші көлік құралын басқару кезінде ұялы телефондарды немесе радиостанцияларды құқыққа қайшы пайдаланғаны үшін әкімшілік жауапкершілікті қолдану мәселелері қаралды.

Жүргізілген талдау ҚР ӘҚБтК-нің «көлік құралын телефон немесе радиостанцияны басқару кезінде жүргізушінің пайдалануы» 591-бабының заңнамалық құрылымындағы олқылықтарды көрсетті.

Авторлар осы баптың мазмұнына түзетулер енгізу қажеттігін, атап айтқанда, құқық қорғау, арнаулы органдар және жедел ден қоюдың өзге де көлік құралдарының қызметкерлерін көлік құралын басқару кезінде ұялы телефонды немесе радиостанцияны пайдалану қажеттілігі үшін жауапкершілікке тарту мүмкіндігін Қазақстан Республикасының ӘҚБтК-нен алып тастауды негіздеді.

Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының әкімшілік-деликтілік заңнамасын жетілдіру мақсатында Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдеріндегі жол қозғалысы қауіпсіздігін заңнамалық реттеу тәжірибесіне негізделген новеллалар ұсынылды, олардың кейбіреулері Достастықтың жекелеген елдері үшін пайдалы болады.

Автор ғылыми қоғамдастықта құзыреттілік элементтерінің құрамы туралы консенсус жоқ екенін атап өтті. Мақалада әртүрлі тарихи кезеңдер авторларының пікірлері қарастырылған. Сонымен қатар көптеген заманауи ғалымдар құзыреттілектің екі негізгі элементінің (жүргізу саласы мен өкілеттіктері) болуы туралы пікірді ұстанады. Мақалада ұғымдар, жүргізу саласы және өкілеттіктер қарастырылады. Мемлекет басшысының құзыретінің элементтері туралы ғылыми идеялар, жүргізу пәндері мен өкілеттігі ұғымдары болып табылады. Жұмыстың мақсаты тұжырымдамалық аппараттағы проблемаларды анықтау (құзыреті, жүргізу саласы, өкілеттіктері) және оларды шешу бойынша ұсыныстар әзірлеу болып табылады. Қорытындыда құқықтар мен міндеттер арқылы өкілеттік ұғымын анықтауға сыни баға берілді, өкілеттікті анықтау бойынша ұсыныстар берілді.

Еңбек қатынастарын цифрландыруға көшу және еңбекті ұйымдастырудың жаңа формасы - платформалық жұмыспен қамтудың пайда болуымен туындаған заңнамадағы өзгерістерге байланысты зерттеу тақырыбы өзекті болып табылады.

Автор еңбек қатынастарын құқықтық реттеу тетіктеріне сыни талдау жүргізуге және тиісті ұсынымдар әзірлеуге талпыныс жасаған. Мұндай тәсіл жұмыс берушінің шектеусіз еркіндігі салдарының ықтимал тәуекелдерін болжауға мүмкіндік берді, қалыптасқан жағдай жұмыскердің құқықтарының шектелуіне және цифрлық платформалар шеңберінде ең нашар еңбек жағдайларының жасалуына әкелуде.

Мақалада Қазақстан Республикасы Әлеуметтік кодексінің 102-бабына және Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 146-1-бабына салыстырмалы талдау жүргізілген, оның нәтижесінде осы құқықтық нормалардың арасында қайшылықтар бар екендігіне және цифрлық платформалардағы жұмыскердің құқықтық мәртебесінің түсініксіз екендігіне дәлелдер алынған.

Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 146-1-бабына талдау жасау негізінде қызметкерлердің әлеуметтік-еңбек құқықтарына қысым жасау және оларды әлеуметтік кепілдіктерден айыру үшін жағдай жасайтын платформалық жұмыспен қамтудың тұрақсыздығы туралы қорытынды жасалынады.

Зерттеу шеңберінде Қазақстан Республикасы Әлеуметтік кодексінің 102-бабының 4-тармағына және Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 146-1-бабына өзгерістер мен толықтырулар енгізудің орындылығы туралы негізделген қорытындылар жасалынған.

Әйелдер көбінесе әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан осал болады, негізгі себептері - жақын серіктестің зорлық-зомбылығы, ер адамдарға қарағанда жалақының салыстырмалы түрде төмен деңгейі, Қазақстан экономикасының көптеген секторларындағы әйел өкілдерінің аз болғаны және т.б. Классикалық бизнеске қарғанда, әлеуметтік кәсіпорын әйелдерге қаржылық тәуелсіз болуға мүмкіндік береді, себебі бұл олардың осалдығымен бірге кәсіпкерлікпен айналасуға мүмкіндік береді. Осы зерттеудің негізгі мақсаты – әлеуметтік кәсіпкерлік құралы арқылы Қазақстанда әлеуметтік жағынан осал әйелдердің экономикалық құқықтарын кеңейтудің негізгі мемлекеттік-құқықтық жолдарын айқындау. Мақалада Қазақстан мен жекелеген дамыған елдердің көзқарастары арасындағы алшақтықты шешу үшін әйелдердің әлеуметтік кәсіпкерлікке қатысуын бағалай отырып, сапалы контент-талдау тәсілдері пайдаланылды. Бұл құжаттың қорытындылары Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік кәсіпкерлікті құқықтық реттеу дамыған елдермен салыстырғанда әйелдердің оған белсенді қатысуына ықпал етпейтінін көрсетеді. Нәтижесінде әйелдердің Қазақстанның әлеуметтік кәсіпкерлігіне тартылуын ынталандыру бойынша құқықтық тетіктер ұсынылды, бұл олардың қаржылық тәуелсіз болуына мүмкіндік береді.

Мақалада қылмыстық жолмен алынған ақшаны немесе өзге мүліктерді заңдастыру (жылыстату) бойынша құқық қолдану және тиісті жаза тағайындау мәселелері қарастырылады. Қылмыстық ақшаларды (мүлікті) жылыстатуға қарсы іс-қимыл – көлеңкелі экономиканының алдын алу және сыбайлас жемқорлықты ескертуде өзекті және маңызды бағыт болып саналады. Автор осы санаттағы істер бойынша отандық заңнама мен сот-тергеу тәжірибесін талдаған. Құқық қолдану тәжірибесі мен заңгер ғалымдардың еңбектерін зерттей келе, иерархиялық сәйкессіздіктің орын алғаны туралы қорытындыға келді. Сонымен бірге шетелдік заңнаманы салыстырмалы құқықтық талдау Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 218-бабы бойынша тәсілдерді жетілдіру және жазаны айқындау үшін қолда бар мүмкіндіктерді көрсетеді. Автор өз еңбегінде осы санаттағы істер бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында жеткілікті дәлелдемелерді жинау қажет деген қорытындыға келген. Сондай-ақ әділ жаза тағайындау мақсатында қарастырылып отырған құрамға сәйкес біліктілік белгісі және тиісті жаза түрін енгізу мүмкіндігін қарастыруды ұсынады.

Қылмыстық-атқаружүйесініңмекемелеріэкстремизмгеқарсыіс-қимылдыңжалпымемлекеттік жүйесіндегі неғұрлым күрделі объектілер болып табылады. Мұнда қылмыстық субмәдениет, дәлірек айтсақ, оның ерекше жағдайы – түрме субмәдениеті – радикалды қоғамдастықтың субмәдениетімен бірігеді.

Бір жағынан, Қылмыстық-атқару жүйесінің мекемелері экстремистерді оқшаулау арқылы қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз етеді, ал екінші жағынан, мұнда экстремистік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыру үшін жағдайлар жасалуы мүмкін: радикалды идеологияны тарату, топтарды құру, жалдау және т.б.

Сондықтан онда экстремистік және террористік қылмыстар үшін сотталғандарды теологиялық қайта әлеуметтендірудің нысандары мен әдістері ерекше орын алады.

Бұл жұмыстың маңызды және тиімді құрамдас бөлігі деструктивті идеялардың беделін түсіру және дәстүрлі рухани құндылықтарды насихаттау болып табылады. Сонымен бірге, бір теологиялық оңалту, идеологиялық қарсылықтың бір түрі ретінде, кешенді қайта әлеуметтенудің элементі ретінде қарастырылмаса, қажетті нәтиже бермейтінін түсіну қажет.

Ұлттық бірегейлік пен толеранттылықты қалыптастыруға танылған мәдени-тарихи, саяси, патриоттық даму мәселелері идеологиялық қарсылықтың ажырамас бөлігі болуға тиіс.

Жалпыға бірдей цифрландырудың қазіргі жағдайында сотталғандарды ұстауды техникалықкриминалистикалық қамтамасыз етуді одан әрі дамыту жаңа ақпараттық технологияларды пайдалану арқылы көрінеді, олардың барлық кешені нәтижесінде қылмыстық-атқару жүйесінің «ақылды» объектілерінің тұжырымдамасын іске асыруға мүмкіндік береді. Мақалада «ақылды» минималды қауіпсіздік мекемесін құрудың жалпы тұжырымдамасына сәйкес келетін практикалық ұсыныстар тұжырымдалған. Сондайақ автор қылмыстық-атқару жүйесі, пробация қызметі, полиция департаменті, прокуратура, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет және экономикалық тергеу қызметі қызметкерлерінің арасында қылмыстықатқару жүйесі мекемелерінің сотталғандарын ұстауды техникалық қамтамасыз ету тақырыбында жүргізген сауалнаманың нәтижелері ұсынылды, олар түзеу мекемелерінің жұмысындағы техникалық заңнамалық және техникалық өзгерістерге жалпы дайындығын растады. Әрине, мұның бәрі үлкен қаржылық шығындар мен Мұқият заңнамалық пысықтауды қажет етеді, бірақ сондықтан барлық ықтимал артықшылықтар мен ықтимал тәуекелдерді ескере отырып, белгілі бір шешімдер қабылдаудың орындылығын одан әрі зерттеу және ғылыми негіздеу қажет.

Ақпараттық технологиялар мен қоғамды цифрландырумен интеграцияланған бүгінгі күн отандық сот ісін жүргізуді нормативтік реттеуді аса қажет етеді. Технологияларды қолданумен байланысты қылмыстық процестің жаңа бағыттарының бірі қашықтан тергеу әрекеттері болып табылады. Қазақстандағы қылмыстық сот ісін жүргізудің бұл жаңалығы «қашықтықтан жауап алу» (бап) кезінде ғана қолданылады (213-бап Қылмыстық-процестік кодексі).

Мақалада авторлар тергеу әрекеттерін қашықтан жүргізудің теориялық аспектілерін де, олардың практикалық жүзеге асырудағы мәселелерін де, болашақ перспективаларын біріктіруге тырысты. Қылмыстық процесте бейнеконференцбайланыс жүйелерін қолданудың тиімділігі туралы процессолог ғалымдардың пікірлері берілген. Қылмыстық сот ісін жүргізудің біркелкілігі мақсатында мұндай тергеу әрекеттерінің нәтижелерінің форматын нормативтік бекіту қажеттігі ерекше атап өтілді. Қылмыстық-процестік кодексінің 7 және 213-бабының жаңа редакциясына өзгертулер енгізу ұсынылды.

Авторлар әртүрлі елдердегі сот ісін жүргізуде бейнеконференцбайланысты қолдану ережелерін талдады. Зерттеу негізінде іс жүргізу әрекеттерінде бейнеконференцбайланысты қолдану қылмыстық істер бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексерудің тиімділігін арттыруға ғана ықпал етеді деген қорытынды жасалды. 

Заңдылық принципі қылмыстық іс жүргізудің басқа принциптерінің ішінде маңызды орындардың бірін алады. Төртінші өнеркәсіптік революцияның қозғаушы күштерінің бірі, басқалармен қатар, қылмыстық-құқықтық жүйенің даму бағытын анықтайтын жасанды интеллект болады. Мақалада қылмыстық процестегі заңдылық принципінің теориялық негіздері және қылмыстық процестегі заңдылық принципін қамтамасыз ету саласында жасанды интеллектті қолдану бойынша зерттеу нәтижелері сипатталған. Құқық қорғау қызметіндегі жасанды интеллекттің кең ауқымын түсіну жасанды интеллектке негізделген құқық қорғау органдарына қойылатын заңды шектеулерді бағалау үшін өте маңызды. Жалпы заңдылық принципін қамтамасыз ету үшін жасанды интеллектті кешенді қолдануға арналған заманауи ғылыми әдебиеттерде жеткілікті дереккөздердің болмауына байланысты біз SWOT талдауын жүргіздік, бұл бұл технологиялардың тиімділік пен дәлдік тұрғысынан бірқатар артықшылықтары мен мүмкіндіктері бар екенін көрсетті.

Мақала Қазақстан Республикасының заңнамасына трансшекаралық экологиялық зиянның алдын алу жөніндегі нормаларды енгізу мәселелеріне арналған. Мақаланың мақсаты – халықаралық экологиялық құқық нормаларының трансшекаралық экологиялық зиянның алдын алу бөлігінде бір-біріне қайшы келмейтінін және Қазақстан Республикасының ұлттық заңнамасына жеткілікті деңгейде енгізілгенін көрсету.

Халықаралық трансшекаралық конвенцияларды мысалға ала отырып, олардың Қазақстанның ұлттық заңнамасында қалай орындалып жатқанын көрсетеді. Мақаланың ғылыми және практикалық маңыздылығы авторлардың трансшекаралық зиян келтірудің алдын алу жөніндегі міндеттемелерді орындамаған жағдайда, Қазақстанмен көршілес мемлекеттердің трансшекаралық зиян келтіру мәселелерін шешу үшін мемлекеттік жауапкершілік тұжырымдамасын қолдануды ұсынуында. Авторлар халықаралық құқықтық нормалардың ұғымы мен іске асыру тәсілдерін ашады.

Авторлар халықаралық құқықтық нормаларды түсіндіру және оларды жүзеге асыру жолдарын ашады. Зерттеуде негізгі назар трансшекаралық зиянның алдын алуға қатысты халықаралық актілерді талдауға аударылды. Сонымен қатар зерттеу барысында басқа елдердегі осындай мәселелерді құқықтық реттеу мысалдары қарастырылды, бұл Қазақстан заңнамасын жетілдірудің мүмкін жолдары туралы қорытынды жасауға мүмкіндік берді.

Мақала экологиялық қылмыстық құқық бұзушылықтың мәні мен түсінігін, сондай-ақ оның біліктілігі мен экологиялық құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуге байланысты мәселелерді жан-жақты талдауға арналған. Қоршаған ортаны қорғаудың маңыздылығы артып, құқық қолдану тәжірибесіне қойылатын талаптар күшейген заманда, экологиялық қылмыстарды нақты анықтау мәселелері ерекше өзектілікке ие болуда.

Жұмыста экологиялық қылмыстық құқық бұзушылықтарды анықтаудың түрлі тәсілдері қарастырылып, оларды саралау барысында туындайтын негізгі проблемалар айқындалып, оларды шешу жолдары ұсынылды.

Авторлар қолданыстағы экологиялық және қылмыстық заңнамаға, экологиялық қауіпсіздік мәселелерін реттейтін халықаралық құқықтық актілерге талдау жүргізіп, олардың сот жүйесінде қолданылу тәжірибесін зерттейді. Экологиялық құқық бұзушылықтарды табиғат қорғау нормаларын бұзумен байланысты басқа қылмыстардан ажырату және осындай әрекеттерді саралау кезіндегі қиындықтарды шешу мәселелеріне ерекше назар аударылды.

Мақалада 1993 жылғы бұрынғы Югославия және 1994 жылғы Руанда бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналдардың жыныстық зорлық-зомбылықпен байланысты қылмыстар және олардың нәтижелері талданады. Халықаралық әділет тарихында алғаш рет зорлау бұрынғы Югославия трибуналының жұмысында адамзатқа қарсы қылмыс ретінде танылды. Аталған трибуналға, Руандада болған террордын тергеу барысында, тутси тайпаларының әйелдері мен қыздарын жаппай зорлануының салдарынан, бұл геноцидтік зорлау деп мәлімдеуге мүмкіндік берді. Аса ауыр қылмыстар, мемлекеттің жоғарғы биліктегі қызметкерлері алдын-ала дайындаған жоспары бойынша іске асты. Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, қылмыстардың ауқымы Руандадағы зорлаудың ұлттық белгілері бойынша адамдар тобын жою үшін қару болғанын растады. Зерттеу нәтижелері, әскери қылмыскерлерді жоспарланған геноцидті жүзеге асырды деп айыптауға себеп болды.