СОТҚА ДЕЙІНГІ ТЕРГЕУ САТЫСЫНДАҒЫ ЦИФРЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯНЫҢ КЕЙБІР МӘСЕЛЕЛЕРІ

Қазақстан Республикасының Президенті бекіткен Стратегиялық даму жоспарына сәйкес құқық қорғау және сот органдарына қылмыстық істерді электронды форматқа кезең-кезеңімен көшіру міндеті қойылды. Мұнда цифрландыру қылмыстық процестік заңнаманы дамыту үшін жаңа перспективалар ашады.

Қылмыстық процестің цифрлық форматқа көшуі қаржылық ресурстарды үнемдеуге, тергеу мерзімдерін жеделдетуге, жалғандық жасау тәуекелдерін азайтуға және процестің ашықтығын арттыруға ықпал етеді. Алдын ала тергеу кезеңінде жасанды интеллектіні енгізу қылмыстардың даму мүмкін сценарийлерін болжауға, рутиналық тапсырмаларға жұмсалатын уақытты қысқартуға және тергеудің күрделі аспектілеріне назар аударуға көмектеседі. Цифрлық құралдарды пайдалану адамдық қателерді минималды етуге мүмкіндік береді. Жоғары ықтималдықпен біз жақын болашақта басқа тергеу әрекеттерін қашықтан форматта сынақтан өткізу процесі болатынына сенімдіміз.

Мақалада Қазақстан Республикасында алдын ала тергеу процесіне цифрлық технологияларды енгізудің талдауы жүргізілген. Онда қашықтан тергеу әрекеттерін пайдаланудың артықшылықтары мен кемшіліктері, сондай-ақ жасанды интеллектінің рөлі қамтылған.

Мақалада қылмыстық процесті оңтайландырудың кейбір бағыттары қарастырылып, бірқатар проблемалар анықталып, олардың шешімдері ұсынылған.

1. Trefilov, A.A. Informatization of the Criminal Process in Switzerland / A.A. Trefilov // Journal of Foreign Legislation and Comparative Law. – 2019. – No. 2. – Pp. 87-92.

2. Сумин, С.А. Фиксация и защита доказательственной информации на предварительном и судебном следствии / С.А. Сумин, А.С. Фомина // Воронежские криминалистические чтения. – 2006. – № 7. – С. 250-263.

3. C.S. Fishman. Recordings, transcripts, and translations as evidence. – 81 Wash. L. Rev, 2006. – 473 p.

4. Ерболатов, Е.Е. Баланс цифровизации и защиты персональных данных: Казахстанский кейс / Е.Е. Ерболатов, С.К. Жетписов // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2024. – № 4 (34). – С. 26-35.

5. Давлетов, А.А. Уголовное судопроизводство / А.А. Давлетов. – Екатеринбург, 2013. – 314 с.

6. Киселева, К.А. Актуальные вопросы использования видеоконференцсвязи при производстве допроса / К.А. Киселева, Д.А. Зыков // StudNet. – 2022. – Т. 5. № 4. – С. 2789-2796.

7. Кадников, Н.Г. К вопросу о правильном применении следователем норм уголовного права при принятии решения о возбуждении уголовного дела // Актуальные вопросы производства предварительного следствия: теория и практика: сб. науч. тр. всерос. науч.-практ. конф. – М., 2019. – С. 181-186.

8. Taylor, D.A. Eyewitness Memory in Face-to-Face and Immersive Avatar-to-Avatar Contexts / D.A. Taylor, C.J. Dando // Frontiers in Psychology. – 2018. – Vol. 9. – Pp. 507-1-507-11.

9. Понкин, А.В. Искусственный интеллект с точки зрения права / А.В. Понкин, А.И. Редькина // Вестник РУДН. Серия: Юридические науки. – 2018. – № 1. – С. 91-109.

10. Васильев, А.А. Термин «Искусственный интеллект» в Российском праве: доктринальный анализ / А.А. Васильев, Д. Шпоппер, М.Х. Матаева // Юрлингвистика. – 2018. – № 7-8. – С. 35-44.

11. Адилов, С.А. Уголовно-процессуальные и уголовно-правовые маркеры по уголовному делу для алгоритмов искусственного интеллекта (научные гипотезы) / С.А. Адилов, Н.В. Сидорова, Е.П. Шульгин // Ғылым-Наука. – 2025. – № 1. – С. 4-9.