ЦИФРЛЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ПЛАТФОРМАЛЫҚ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ: ЕҢБЕК-ҚҰҚЫҚТЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

Еңбек қатынастарын цифрландыруға көшу және еңбекті ұйымдастырудың жаңа формасы - платформалық жұмыспен қамтудың пайда болуымен туындаған заңнамадағы өзгерістерге байланысты зерттеу тақырыбы өзекті болып табылады.

Автор еңбек қатынастарын құқықтық реттеу тетіктеріне сыни талдау жүргізуге және тиісті ұсынымдар әзірлеуге талпыныс жасаған. Мұндай тәсіл жұмыс берушінің шектеусіз еркіндігі салдарының ықтимал тәуекелдерін болжауға мүмкіндік берді, қалыптасқан жағдай жұмыскердің құқықтарының шектелуіне және цифрлық платформалар шеңберінде ең нашар еңбек жағдайларының жасалуына әкелуде.

Мақалада Қазақстан Республикасы Әлеуметтік кодексінің 102-бабына және Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 146-1-бабына салыстырмалы талдау жүргізілген, оның нәтижесінде осы құқықтық нормалардың арасында қайшылықтар бар екендігіне және цифрлық платформалардағы жұмыскердің құқықтық мәртебесінің түсініксіз екендігіне дәлелдер алынған.

Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 146-1-бабына талдау жасау негізінде қызметкерлердің әлеуметтік-еңбек құқықтарына қысым жасау және оларды әлеуметтік кепілдіктерден айыру үшін жағдай жасайтын платформалық жұмыспен қамтудың тұрақсыздығы туралы қорытынды жасалынады.

Зерттеу шеңберінде Қазақстан Республикасы Әлеуметтік кодексінің 102-бабының 4-тармағына және Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 146-1-бабына өзгерістер мен толықтырулар енгізудің орындылығы туралы негізделген қорытындылар жасалынған.

1. Xiang, S. The Effect of COVID-19 Pandemic on Service Sector Sustainability and Growth [Electronic resource] / S. Xiang, et al. // Front. Psychol. Organizational Psychology. – 2021. – 12:633597. – Access mode: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.633597 (Access data: 04.09.2024).

2. Tubaro, P. Who Bears the Burden of a Pandemic? COVID-19 and the Transfer of Risk to Digital Platform Workers [Electronic resource] / P. Tubaro, A.A. Casilli // American Behavioral Scientist. – 2024. – № 68 (8). – Pp. 961-982. – Access mode: https://doi.org/10.1177/00027642211066027 (Access data: 04.09.2024).

3. Aloisi, A. Facing the Challenges of Platform-Mediated Labour: The Employment Relationship in Times of Non-Standard Work and Digital Transformation [Electronic resource] / A. Aloisi // Bocconi Legal Studies Research Paper. – 2018. – № 3179595. – Access mode: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3179595 (Access data: 08.08.2024).

4. Синявская, О.В. Платформенная занятость: определение и регулирование / О.В. Синявская и др.; Национальный исследовательский университет «Высшая школа экономики», Институт социальной политики. – М.: НИУ ВШЭ, 2021. – 78 с.

5. Khasenov, M. Employment relationship and platform work: global trends and case of Kazakhstan [Электронный ресурс] / M. Khasenov // Ежегодник трудового права. – 2023. – № 13. – С. 195-201. – Режим доступа: https://doi.org/10.21638/spbu32.2023.113 (дата обращения: 01.07.2024).

6. Хасенов, М.Х. Современные подходы к регулированию платформенной занятости (часть 1) [Электронный ресурс] / М.Х. Хасенов // Трудовое и социальное право. – 2022. – № 3 (43). – С. 42-45. – Режим доступа: https://www.elibrary.ru/item.asp?id=49427522 (дата обращения: 01.07.2024).

7. Хасенов, М.Х. Современные подходы к регулированию платформенной занятости. Часть 2 [Электронный ресурс] / М.Х. Хасенов // Трудовое и социальное право. – 2022. – № 4 (44). – С. 46-50. – Режим доступа: https://www.elibrary.ru/item.asp?edn=ljietm&ysclid=lyd27rxgdi839625228 (дата обращения: 01.07.2024).

8. Нургалиева, Е.Н. Проблемы правового регулирования платформенной занятости в Республике Казахстан [Электронный ресурс] / Е.Н. Нургалиева, А.С. Баймаханова // Вестник Евразийского национального университета им. Л.Н. Гумилева. Серия: Право. – 2024. – № 1 (146). – С. 49-65. – DOI 10.32523/2616-6844-2024-146-1-49-65. – Режим доступа: https:// www.elibrary.ru/item.asp?id=67211803 (дата обращения: 01.07.2024).

9. А. Жусупова и др. Социально-трудовые конфликты в компаниях платформенной экономики в Казахстане. – 24 с. [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://oxussociety.org/wp-content/uploads/2023/02/Labor-Rights-Report-Oxus-Society-Final.pdf (дата обращения: 03.07.2024).

10. Dörre, K. Germany after the Crisis: Employment Miracle or Discriminating Precarity? [Electronic resource] / K. Dörre // Friedrich-Schiller-Universität Jena, 2011. – Access mode: https://www.tcd.ie/policy-institute/assets/pdf/Dorre_Speech_March11.pdf (Access data: 08.08.2024).

11. Lewchuck, W. Is Precarious Employment Low Income Employment? [Electronic resource] / W. Lewchuck, et al. // The Changing Labour Market in Southern Ontario. Just Labour. – 2014. – № 22. – Access mode: https://doi.org/10.25071/1705-1436.5 (Access data: 03.07.2024).

12. Рахимов, Н.Б. Некоторые системные недостатки нормотворческой деятельности в Республике Казахстан [Электронный ресурс] / Н.Б. Рахимов, С.М. Иманбаев // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2019. – № 4 (14). – С. 67-72. – Режим доступа: https://vestnikacademy.kz/?p=1121&ysclid=lyfuf1qgt691664036&lang=ru#flipbook-df_2538/69/ (дата обращения: 03.07.2024).