ПАРАСАТТЫЛЫҚТЫ ЖАСЫРЫН ТЕКСЕРУ (INTEGRITY CHECK) СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ ҚҰРАЛ РЕТІНДЕ: ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ ЖӘНЕ ЕНГІЗУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Мақалада мемлекеттік сектордағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы алдын алу шарасы ретінде парасаттылықты жасырын тексеру (Integrity Check) талданады. Кездейсоқ және нысаналы тексерулерді, сондай-ақ олардың басты ерекшеліктерін қоса алғанда тексерулердің анықтамасы мен түрлері сипатталады. Бұл құралды халықаралық тәжірибеде, оның ішінде АҚШ, Австралия, Румыния, Молдова, Венгрия және Сингапур елдерінде қолдану мысалдары қарастырылады. Оның нәтижесінде сыбайлас жемқорлық мінезқұлқының алдын алуда және мемлекеттік басқарудың ашықтығын нығайтуда оң әсерін береді. Мақалада кәсіби парасаттылыққа тексерудің қазақстандық тетігін енгізудің ретроспективті талдауы жасалады. Кәсіби парасаттылыққа тексерудің ситуациялық жағдайларының мысалдары талданған. Нәтижесінде ықтимал тәуекелдер анықталды. Авторлар заңнамалық реттеудің, қызметкерлерді даярлаудың және пропорционалдылық пен этика қағидаттарын сақтаудың маңыздылығын көрсетіп, Integrity Check-ті сәтті енгізу бойынша ұсыныстар жасайды. Оған қоса мақалада жасырын тексерулермен байланысты ықтимал шектеулер мен тәуекелдер, сондай-ақ оларды азайту жолдары қарастырылған. Тиісінше, бұл осындай құралды енгізуді жоспарлап отырған елдер үшін мақаланың өзектілігін көрсетеді.

1. Prenzler, T. Models of police oversight: a critique / T. Prenzler, C. Ronken // Policing and Society: An International Journal. – 2001. – № 11:2. – Pp. 151-180. – DOI:10.1080/10439463.200 1.9964860.

2. Hac, P. Integrity Testing in Poland – Issues, Experience and Practical Comments / P. Hac // Internal Security. – 2016. – № 8 (2). – Pp. 67-84. – DOI:10.5604/01.3001.0010.2271. 3

3. . Садинов, Т. Тестирование на добропорядочность: сб. научн. ст. по материалам междунар. круглого стола «Актуальные вопросы противодействия коррупции». – Косшы: Академия правоохранительных органов при Генеральной прокуратуре Республики Казахстан, 2024. – С. 48-110.

4. Newburn, T. Understanding and preventing police corruption: lessons from the literature / T. Newburn. – Police Research Series Paper 110. – London: Home Office, 1999. – 65 p.

5. Wilson, A.M. The role of mystery shopping in the measurement of service performance [Electronic resource] / A.M. Wilson // Managing Service Quality: An International Journal. – 1998. – № 6 (8). – Pp. 414-420. – Access mode: https://doi.org/10.1108/09604529810235123 (Access data: 23.12.2024).

6. Marx, G.T. Undercover: Police Surveillance in America / G.T. Marx. – Berkeley; Los Angeles; London: University of California Press, 1988. – 368 p.

7. Calvey, D. Covert Research: The Art, Politics and Ethics of Undercover Fieldwork / D. Calvey // SAGE Publications Ltd. – 2017.

8. Алмагамбетов, А. Проблемы предотвращения коррупции в государственной службе Казахстана и роль тайной проверки на добропорядочность / А. Алмагамбетов // Вестник Каспийского университета права и общественных наук. – 2020. – № 2. – С. 34-50.

9. Капсалямова, З. Меры по повышению прозрачности и добропорядочности в деятельности госорганов Казахстана / З. Капсалямова // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2018. – № 3. – С. 88-96.

10. Мадумаров, Б.К. Тайная проверка на добропорядочность: правовые аспекты и эффективность применения в Казахстане / Б.К. Мадумаров // Юридический журнал Казахстана. – 2019. – № 3. – С. 45-58.

11. Садыков, Е.Н. Проблемы этичности скрытых проверок государственных служащих: сравнительный анализ международной и казахстанской практики / Е.Н. Садыков // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2021. – № 2. – С. 98-110.

12. A.M. Sampei. Allen. Integrity testing. – 13 p. [Electronic resource] – Access mode: https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016806eef2b (Access data: 10.10.2024).

13. В. Суружиу. Как НЦБК тестирует на профессиональную неподкупность [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://noi.md/ru/news_id/210046 (дата обращения: 10.10.2024).