ЖЕР ҚОЙНАУЫН ПАЙДАЛАНУ САЛАСЫНДАҒЫ БҰЗУШЫЛЫҚТАР ҮШІН ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІК ТУРАЛЫ НОРМАЛАРДЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ

Мақалада Қазақстанда жер қойнауын пайдалану саласындағы бұзушылықтар үшін қылмыстық жауапкершілік туралы нормаларды қалыптастыру процесі талданады.

Тарихи аспектте жер қойнауына заттық құқықтарды, жер қойнауын пайдалануды және оларды бұзғаны үшін жауапкершілікті реттейтін құқықтың негізгі көздері қарастырылған.

Жер қойнауы мен жер қойнауын пайдалану туралы нормалар мен қылмыстық-құқықтық нормалар арасындағы өзара байланыс байқалды, әлеуметтік-экономикалық жағдайдың соңғысының мазмұны мен қалыптасуына әсері анықталды.

Жер қойнауын қорғау және пайдалану қағидаларын бұзғаны үшін жауапкершілікті көздейтін Қазақстан Республикасының қылмыстық және экологиялық заңнамасының нормаларын талдау негізінде аталған саладағы құқықтық көздердің сабақтастығы қаралды.

Нәтижесінде жер қойнауын пайдалану саласындағы бұзушылықтар үшін қылмыстық жауапкершілік туралы нормалардың ерекшеліктері айқындалды, олардың қалыптасуы мен дамуын кезеңге бөлу, сондайақ қазіргі қазақстандық қылмыстық құқық нормаларын түзету жөніндегі ұсыныстар әзірленді.

1. Борчашвили, И.Ш. Уголовно-правовые проблемы борьбы с преступлениями в сфере экологии: автореф. дис. ... докт. юрид. наук. – М., 1996. – 48 с.

2. Проблемы совершенствования законодательства Республики Казахстан об ответственности за экологические уголовные правонарушения: монография; под общ. ред. Р.К. Сарпекова и С.М. Рахметова. – Астана: ГУ «Институт законодательства Республики Казахстан», 2018. – 170 с.

3. Абдраим, Б.Ж. История и основные этапы развития казахстанского права о недрах / Б.Ж. Абдраим // Нефть, Газ и Право Казахстана. – 2014. – №4. – С. 26-35.

4. Елюбаев, Ж.С. История и основные этапы развития казахстанского права о недрах и недропользовании [Электронный ресурс] / Ж.С. Елюбаев // Журнал «Недропользование и право». – 2010. – №1. – Режим доступа: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31508626&pos=5;-113#pos=5;-113 (дата обращения: 27.03.2024).

5. Мухитдинов, Н.Б. Избранные труды в 9 томах: Т. 3. Горное право Республики Казахстан: учебное пособие / Н.Б. Мухитдинов. – Изд. 2-ое, доп. – Алматы, 2011. – 300 с.

6. Мухитдинов, Н.Б. Горное право Республики Казахстан: учебное пособие / Н.Б. Мухитдинов, С.П. Мороз. – Алматы: Юрист, 2004. – 224 с.

7. Sugaipova, A. Some Problems of Implementation of Criminal Liability for Environmental Crimes / A. Sugaipova, E. Kuzmenko, E. Larina // SHS Web of Conferences. – 2023. – 172, 05017.

8. Buribaev, E. Legislative regulation of criminal liability for environmental crimes / E. Buribaev, et al. // Journal of Environmental Accounting and Management. – 2020. – №8(4). – Pp. 323-334.

9. Kussainov, S. Criminal liability for environmental crimes in the Republic of Kazakhstan: state and prospects of the issue / S. Kussainov // AWER Procedia Advances in Applied Sciences. – 2013. – №1. – Pp. 640-645.

10. Movchan, R.O. Criminal liability for illegal mining: analysis of legislative novelties / R.O. Movchan, et al. // Naukovyi Visnyk Natsionalnoho Hirnychoho Universytetu. – 2022. – №5. – Pp. 116-121.

11. Responding to illegal mining and trafficking in metals and minerals a guide to good legislative practices. – Vienna: United Nations, 2023. – 135 p.

12. Zakharova, S. Criminal liability for violation of environmental protection [Electronic resource] / S. Zakharova, et al. // BIO Web of Conferences. – 2023. – 65, 08008. – Access mode: https://doi.org/10.1051/bioconf/20236508008 (Access date: 26.03.2024).

13. Зинуров, Р.Н. «Жетi жарғы» («Семь установлений») Тауке-хана как великий памятник права: правовой обычай, судопроизводство и наказание / Р.Н. Зинуров // Проблемы востоковедения. – 2012. – №4(58). – С. 32-37.

14. Дювернуа, Н. Источники права и суд в Древней России: Опыты по истории русского гражданского права / Н. Дювернуа. – СПб., 2004. – 283 с.

15. Струкгов, В.Г. Курс горного права: Изложение основных начал горного законодательства России в связи с кратким обозрением принципов горного законодательств важнейших горнопромышленных государств Западной Европы / В.Г. Струкгов. – СПб.: типография И.Н. Скороходова, 1907. – 310 с.

16. Перчик, А.И. Горное право: учебник. / А.И. Перчик. – Изд. 2-е, перераб. и доп. – М.: Изд. дом «Филологии три», 2002. – 525 с.

17. Уложения о наказаниях уголовных и исправительных: издание 1885 г. Свод законов Российской империи: издание не официальное. В 16 томах: Т. 15. – СПб.: Деятель, 1912. – 521 с.