ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МЕН РЕСЕЙ ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ ЗАҢНАМАСЫНЫҢ САРАПШЫСЫ ЖӘНЕ МАМАНЫ

Арнайы білімді тасымалдаушылардың қылмыстық іске қатысуын нормативтік-құқықтық реттеу осы іс бойынша дәлелдемелік мәселелерді шешуге бағытталған. Ресей мен Қазақстан үшін ортақ кеңестік және осы міндеттерді шешудің салыстырмалы түрде әр түрлі посткеңестік тәжірибесі екі мемлекеттің ең жаңа қылмыстық іс жүргізу заңдарында ішінара ұқсас, ішінара біршама басқаша шешілетін заң шығару мен құқық қолданудың, оның ішінде сарапшы мен маманның іс жүргізу мәртебесін айқындаудың ұқсас мәселелерін анықтауға мүмкіндік берді. Жалпыға ортақ нәрсе – көптеген шетелдік құқықтық жүйелерге тән емес арнайы білім тасымалдаушылардың ісіне қатысу үшін екі процессуалдық көрсеткіштің сақталуы. Мақалада кеңес дәуірінде сөзсіз деп саналатын сарапшы мен маман мәртебесінің негізгі демаркациялық критерийлері – зерттеулер жүргізу және олардың нәтижелері бойынша тек сарапшылар қорытынды беру фактісі – қазіргі жағдайда салыстырылған екі заңның да өзектілігін жоғалтқаны дәлелденді.

Мұндай саралаудың жалғыз критерийі – сарапшының іс жүргізу мәртебесінің пайда болуының негізі ретінде сот сараптамасын тағайындаудың таза процедуралық – заңды фактісі сақталды. Қылмыстық процестің екі ұлттық жүйесінде де білімді адамдардың екі іс жүргізу мәртебесін сақтаудың орынсыздығы туралы түпкілікті қорытынды жасалады.

1. Бернам, У. Правовая система США: 3-й выпуск. / У. Бернам. – М.: «Новая юстиция», 2006. – 1216 с.

2. Koehler, K. Der amerikanische Psiychiater als Sachverständiger vor Gericht: ein Vergleich mit der Praxis in der Bundesrepublik Deutschland [Electronic resource] / K. Koehler // Der psychiatrische Sachverständige im Strafrecht / Hermann Witter. MedR Schriftenreihe Medizinrecht (MEDR), 1987. – S.215-227. – Access mode: https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-83117-1_9 (Access data: 19.07.2023).

3. Тарасов, А.А. Эксперт и специалист в уголовном процессе России: монография. – 2-е изд., перераб. и доп. / А.А. Тарасов. – М.: Проспект, 2019. – 128 с.

4. Конституция и законы Союза ССР. – М.: Издательство «Известия советов народных депутатов СССР», 1983. – 639 с.

5. Подольный, Н.А. Значение специальных знаний для расследования преступлений / Н.А. Подольный // Теория и практика фундаментальных и прикладных исследований в сфере судебно-экспертной деятельности и ДНК-регистрации населения Российской Федерации: материалы междунар. науч.-практ. конф. (13-14 октября 2022 г.); отв. ред. Ф.Г. Аминев. – Частное учреждение «Научно-исследовательский институт проблем правового государства». – Уфа, 2022. – С. 167-172.

6. Psichologische Begutachtung im Strafverfahren: Indikationen, Methoden und Qualitatsstandards [Electronic resource] / Hans-Ludwig Kræber ´ Max Steller (Hrsg.). – Berlin: German Pages, 2005. – 222 s. – Access mode: https://dokumen.pub/psychologische-begutachtung-im-strafverfahren-indikationen-methoden-und-qualitatsstandards-2-berarb-und-erw-aufl-9783798515086-3798515085.html (Access data: 19.07.2023).