ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА СОТҚА ДЕЙІНГІ ІС ЖҮРГІЗУ КЕЗІНДЕ КЕЛТІРІЛГЕН ЗИЯНДЫ ӨТЕУ ҚҰҚЫҒЫН ІСКЕ АСЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Мақала сотқа дейінгі іс жүргізу кезінде келтірілген зиянды өтеу мәселелерін қарастыруға арналған. Авторлар қылмыстық құқық бұзушылықтарды анықтау және тергеу жөніндегі іс-шаралар барысында сотқа дейінгі іс жүргізумен келтірілген зиянды өтеуге байланысты проблемаларды жан-жақты зерделеу қажеттілігін көрсететін бірқатар негіздемелер келтіреді. Бүгінгі таңда сотқа дейінгі іс жүргізудің әрекеттері (заңды және заңсыз) немесе әрекетсіздігі салдарынан зардап шеккен тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету тетігін әзірлеудің өзекті қажеттілігі көрсетілген. Қарастырылып отырған мәселенің туындау себептері анықталды.

Мақалада қылмыстық сот ісін жүргізу орбитасына тартылған адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау кепілдіктерін сақтау бөлігінде белгілі бір жетістіктерге қарамастан, Қазақстан Республикасында сотқа дейінгі тергеп-тексеру органдарының іс-әрекеттерінен келтірілген зиянды өтеу механизмдерінің тиімділігін арттыруға байланысты шешілмеген мәселелер бар екендігі дұрыс атап өтілген.

1. Ханов, Т.А. Возмещение вреда, причиненного в результате производства незаконных негласных следственных действий / Т.А. Ханов, А.Т. Садвакасова // Российско-азиатский правовой журнал. – 2020. – №3. – С. 37-42.

2. Сеитов, Б.Т. Деятельность правоохранительных и иных государственных органов о некоторых аспектах превенции пыток / Б.Т. Сеитов // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2023. – №2(28). – С. 109-116.

3. Бачурин, С.Н. Проблемные вопросы возмещения (компенсации) вреда жертвам пыток в досудебном производстве и отбывающим уголовное наказание в учреждениях уголовноисполнительной системы Республики Казахстан / С.Н. Бачурин // Ғылым. – 2017. – №2(53). – С. 5-10.

4. Бачурин, С.Н. Проведение негласного следственного действия, последствии признанное незаконным в судебном порядке – как самостоятельное основание для возмещения вреда, причиненного незаконными действиями органа, ведущего уголовный процесс: структурные элементы и влияние на общую структуру возмещения вреда / С.Н. Бачурин, Г. Сейтжанулы // Вестник Санкт-Петербургского университета МВД России. – 2018. – №2. – С. 110-114.

5. Нестерова, Е.В. Анализ судебной практики об ответственности государственных органов и их должностных лиц по деликтным обязательствам [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31680800 (дата обращения: 08.10.2023).

6. Ханов, Т.А. Совершенствование механизмов возмещения вреда в уголовном процессе Республики Казахстан // Современная наука: прогнозы, факты, тенденции развития: Сб. материалов XVI Междунар. науч.-прак. конф. – Чебоксары, 2023. – С. 548-555.

7. Глыбина, А.Н. Реабилитация и возмещение вреда в порядке реабилитации в уголовном процессе РФ; автореф. дис. ... канд. юрид. наук: 12.00.09 / А.Н. Глыбина. – Том. гос. ун-т. – Томск, 2006. – 24 с.

8. Галиакбарова, Г.Г., Сейдимбек, А.А. Совершенствование действующего законодательства Республики Казахстан в сфере определения круга субъектов на право возмещения морального вреда: Научный форум: инновационная наука. сб. ст. по материалам III междунар. заоч. науч.-практ. конф. – Москва, 2017. – С. 56-60.

9. Черепанова, О.С. Возмещение и компенсация вреда, причиненного правомерными действиями правоохранительных органов / О.С. Черепанова // Алтайский юридический Вестник. – 2016. – №1(13). – С. 122-126.

10. Азарова, И.А. Порядок возмещения вреда, причиненного неправомерными действиями органов дознания и предварительного следствия / И.А. Азарова // Альманах современной науки и образования. – 2009. – №7-2. – С. 8-10.

11. Rosenn, K.S. Compensating the innocent accused [Electronic resource] / K.S. Rosenn // Ohio state law journal. – 1976. – №4(37). – Pp. 705-724. – Access mode: https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/compensating-innocent-accused (Access data: 02.11.2023).

12. Алмазова, Т.А. Возмещение ущерба, причиненного незаконными действиями органов дознания, предварительного следствия, прокуратуры и суда; автореф. дис. ... канд. юрид. наук / Т.А. Алмазова. – М., 2001. – 23 c.

13. Жексекеева, Д.А. Порядок возмещения вреда, причиненного незаконными действиями органов дознания, предварительного следствия, прокуратуры и суда // Государство, общество, наука: горизонты развития: материалы междунар. науч. молодеж. конф., приуроченной к симпозиуму им. Т.И. Заславской «Социальные вызовы экономическому развитию». – Сибирский институт управления – филиал РАНХиГС, 2014. – С. 91-93.

14. Strickland, P. Damage to property by police forcing entry [Electronic resource] / P. Strickland // Briefing paper. – 2016. – №06627. – Access mode: https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/SN06627/SN06627.pdf (Access data: 02.11.2023).

15. Wimer, A. Innocent Property Owners Deserve Compensation When The Police Cause Destruction // Forbes, 2019 [Electronic resource] – Access mode: https://www.forbes.com/sites/instituteforjustice/2019/12/03/innocent-property-owners-deserve-compensation-when-the-policecause-destruction/?sh=7de55c565030 (Access data: 02.11.2023).

16. Janssen, P. Recognising Victimhood: Lessons from the International Criminal Court and Mass Claim Programmes for the Compensation Procedure Parallel to the Trial of International Crimes in the Netherlands / P. Janssen, R. Kool // Netherlands International Law Review. – 2017. – №64. – Pp. 237-257.

17. Ferrara, S.D. A novel methodology for the objective ascertainment of psychic and existential damage / S.D. Ferrara, et al. // International Journal of Legal Medicine. – 2016. – №130. – Pp. 1387-1399.

18. Cheloukhine, S.I. Institute of Rehabilitation and its role in protecting the rights and legitimate interests of the suspect and accused / Cheloukhine, S.I., et al. // Central Asian Journal of Social Sciences and Humanities. – 2017. – №4. – Pp. 13-20.