МЕДИЦИНАЛЫҚ ҚЫЗМЕТ САЛАСЫНДАҒЫ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҚ: ДӘРІГЕРЛІК ҚАТЕНІ, НЕГІЗДІ ТӘУЕКЕЛДІ ЖӘНЕ ҚЫЛМЫСТЫҚ АБАЙСЫЗДЫҚТЫ АЖЫРАТУ

Мақалада дәрігерлік қатені, негізді кәсіптік тәуекелді, медициналық оқыс оқиғаны, кінәсіз зиян келтіруді және медицина қызметкерінің қылмыстық абайсыздығын ажыратудың қылмыстық-құқықтық өлшемдері зерттеледі. Зерттеудің өзектілігі медициналық араласудың қолайсыз салдарын құқықтық бағалаудағы біркелкіліктің болмауымен, себептік байланысты анықтаудың күрделілігімен, сондай-ақ объективті түрде жол берілетін кәсіптік тәуекел мен қауіпсіздіктің міндетті талаптарын кінәлі түрде бұзудың аражігін ажырату қажеттілігімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты медициналық көмек көрсету стандарттарын, нақты клиникалық жағдайды, жол берілген бұзушылықтың сипатын, салдардың туындау мүмкіндігін алдын ала болжауды және олардың алдын алудың нақты мүмкіндігін ескере отырып, медицина қызметкерінің іс-әрекетіне қылмыстық-құқықтық баға берудің дәйекті моделін әзірлеу болып табылады. Ұсынылған тәсіл дәрігердің адал кәсіби шешім қабылдаған жағдайларын, медициналық оқыс оқиғаны және қылмыстық абайсыздықты ажыратуға мүмкіндік береді. Бұл ретте дәрігерлік қызметті негізсіз криминализациялауға да, қылмыстық құқық бұзушылық құрамының заңда белгіленген белгілері және қылмыстық жауаптылықтың туындауына тиісті негіздер болған кезде медицина қызметкерін іс жүзінде қылмыстық жауаптылықтан босатуға да жол берілмейді.

1. Жаппарова, А.С. Врачебные ошибки: понятийный аппарат и юридические последствия [Электронный ресурс]. / А.С. Жаппарова // Astana Medical Journal. – 2026. – Т. 126, № 3. – Режим доступа: https://www.researchgate.net/publication/408312945_Medical_errors_Conceptual_framework_and_legal_consequences.

2. Тлембаева, Ж.У. Страхование профессиональной ответственности медицинских работников как механизм защиты права на охрану здоровья / Ж.У. Тлембаева // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. – 2025. – Т. 80, № 3. – С. 317-324.

3. Seidanov, A. Legal Liability of a Physician for Providing Inadequate Medical Care to a Patient: Analysis of Approaches Based on the Examples of Kazakhstan and the United States / A.A. Seidanov, et al. // Access to Justice in Eastern Europe. – 2024. – Vol. 7, № 3. – Pp. 410-438.

4. Рарог, А.И. Медицинское уголовное право: монография; / А.И. Рарог и др. – Москва: Проспект, 2022. – 576 с.

5. Кратенко, М.В. Пределы криминализации врачебных ошибок: подходы в российском и зарубежном праве / М.В. Кратенко // Журнал российского права. – 2023. – Т. 27, № 7. – С. 119-132.

6. Малышева, Ю.Ю. Генезис понятия врачебной ошибки и его отражение в отечественном и зарубежном уголовном законодательстве / Ю.Ю. Малышева // Гуманитарные и политико-правовые исследования. – 2022. – № 4 (19). – С. 36-50.

7. Свередюк, М.Г. Уголовная ответственность в сфере здравоохранения: региональный аспект / М.Г. Свередюк // Медицинское право. – 2023. – № 1. – С. 16-19.

8. Рарог, А.И. Медицинский риск в уголовном праве / А.И. Рарог, Т.Г. Понятовская // Всероссийский криминологический журнал. – 2021. –Т. 15, № 3. – С. 321-331.

9. Mello, M.M. Malpractice Liability and Health Care Quality: A Review / M.M. Mello, et al. // JAMA. – 2020. – Vol. 323, № 4. – Pp. 352-366.

10. Brattebø, G. Errors in Medicine: Punishment versus Learning Medical Adverse Events Revisited - Expanding the Frame / G. Brattebø, H.K. Flaatten // Current Opinion in Anaesthesiology. – 2023. – Vol. 36, № 2. – Pp. 240-245.

11. Тлембаева, Ж.У. Проблемы регулирования ответственности при использовании искусственного интеллекта в здравоохранении / Ж.У. Тлембаева, Р.С. Жалтырбаева // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. – 2026. – Т. 81, № 2. – С. 334-343.

12. Cestonaro, C. Defining Medical Liability When Artificial Intelligence Is Applied on Diagnostic Algorithms: A Systematic Review / C. Cestonaro, et al. // Frontiers in Medicine. – 2023. – Vol. 10. – Art. 1305756.