ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСТЕГІ ЦИФРЛЫҚ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕР: ҚАЗАҚСТАН ЖӘНЕ ЕУРОПАЛЫҚ ОДАҚ

Мақалада Қазақстан Республикасы мен Еуропалық Одақтағы қылмыстық процесте цифрлық дәлелдемелерді құқықтық реттеудің ерекшеліктері қарастырылады. Тақырыптың өзектілігі киберқылмыстылық деңгейінің артуымен және қылмыстық құқық бұзушылықтарды тергеу барысында электрондық деректерді кеңінен қолданумен байланысты. Цифрлық дәлелдемелердің құқықтық табиғаты, олардың дәлелдеу жүйесіндегі орны, сондай-ақ қылмыстық сот ісін жүргізу барысында жинау, тіркеу және бағалау ерекшеліктері талданады. Қазақстанның ҚПК-нің жалпы нормаларына және қолдану тәжірибесіндегі икемділікке негізделген тәсілі Еуропалық одақтағы егжей-тегжейлі құқықтық реттеу мен стандарттау жүйесімен салыстырылады. Құқықтық белгісіздікке, техникалық қамтамасыз ету деңгейіне және трансшекаралық деректерге қол жеткізуге байланысты мәселелер айқындалады. Зерттеу нәтижесінде ұлттық заңнаманы жетілдіру, процестік кепілдіктерді күшейту және бірыңғай стандарттарды енгізу қажеттілігі туралы қорытындылар жасалады.

1. O.S. Kerr. Searches and seizures in a digital world [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://www.jstor.org/stable/4093493 (дата обращения: 12.05.2026).

2. Аскаров, А.А. Цифровая собственность как новое доказательство: концептуальные основы исследования цифровых объектов в криминалистике Казахстана / А.А. Аскаров, Р.А. Медиев // Құқық қорғау органдары академиясының жаршысы. – 2025. – № 4 (38). – С. 160-169.

3. Tolybayeva, A. Problems of electronic criminal procedure in Kazakhstan and comparative analysis of foreign digital investigation models / A. Tolybayeva, et al. // KazNU Bulletin. The legal series. – 2025. – Vol. 116. № 4. – Рp. 125- 140.

4. N. Apsimet, et al. Challenges of using digital evidence in pretrial investigations of online fraud: lessons for Kazakhstan from international practice [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=10679411 (дата обращения: 25.04.2026).

5. Abdullah, H.O. Digital Evidence in Criminal Proceedings: Legal Standards, Chain of Custody, and Evidentiary Reliability in the Digital Era / H.O. Abdullah, M. Maqsood, A. Nadeem // Research Journal for Social Affairs. – 2025. – № 3 (5). – Рp. 795-805.

6. Juszczak, A. The Use of Electronic Evidence in the European Area of Freedom, Security, and Justice / A. Juszczak, E. Sason // Eucrim. – 2023. – Vol. 18 (2). – Pp. 182-200.

7. Ch. Ragni. Digital evidence in international criminal proceedings and human rights challenges [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://ojs.srce.hr/eclic/article/view/28255/14423 (дата обращения: 25.04.2026).

8. Bhatti, N. The Use of Digital Evidence in Criminal Proceedings / N. Bhatti // American Journal of Society and Law (AJSL). – 2026. – Vol. 5. № 1. – Pp. 10-19.

9. Ch.M. Miller. A survey of prosecutors and investigators using digital evidence: a starting point [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10311201/ (дата обращения: 25.04.2026).

10. Miha, E. Electronic evidence in the criminal process / E. Miha, I. Pekmezi // Academic journal of business, management, law and social sciences. – 2024. – Vol. 10. № 2. – Pp. 124-132.