ЗАМАНАУИ КИБЕРҚЫЛМЫСТЫЛЫҚ ЖҮЙЕCІНДЕГІ ИНТЕРНЕТАЛАЯҚТЫҚ ЖӘНЕ ОНЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ҒЫЛЫМИ ТӘСІЛДЕРІ

Мақалада алаяқтық киберқылмыстылықтың кең таралған түрлерінің бірі ретінде қарастырылады. Киберқылмыстылық жүйесіндегі алаяқтықтың орнын айқындаудың негізгі шетелдік және отандық ғылыми тәсілдері талданады. Әлеуметтік инженерия құбылысына, кибер алаяқтықтың виктимологиялық ерекшеліктеріне және оның пәнаралық сипатына ерекше назар аударылады. Цифрлық орта алаяқтықтың алдау мен сенімге қиянат жасауға негізделген құқықтық табиғатын өзгерткен жоқ, алайда оның ауқымын, жасалу тәсілдерін, жәбірленушіге ықпал ету тетіктерін және латенттілік деңгейін түбегейлі өзгертті. Қазіргі алаяқтықты меншікке қарсы қылмыс, ақпараттық құқыққа қайшы әрекет белгілері және жәбірленушіге әлеуметтік-психологиялық әсер ету белгілерін біріктіретін пайдакүнемдік сипаттағы әрекет ретінде қарастыру керек деген қорытындыға келді.

1. Wall, D.S. Cybercrime: The Transformation of Crime in the Information Age. 2nd ed. / D.S. Wall. – Cambridge: Polity Press, 2017. – 352 p.

2. Holt, T.J. Cybercrime in Progress: Theory and Prevention of Technology-Enabled Offenses / T.J. Holt, A.M. Bossler. – London; New York: Routledge, 2016. – 225 p.

3. Steinmetz, K.F. Social Engineering [Электронный ресурс] / K.F. Steinmetz, C. Cross. – Oxford Research Encyclopedia of Criminology and Criminal Justice. – Oxford: Oxford University Press, 2023. – Режим доступа: https://academic.oup.com/edited-volume/61796/chapter-abstract/546083734?redirectedFrom=fulltext#546083734 (дата обращения: 19.04.2026).

4. Whitty, M.T. The Scammers Persuasive Techniques Model: Development of a Stage Model to Explain the Online Dating Romance Scam / M.T. Whitty // The British Journal of Criminology. – 2013. – Vol. 53. No. 4. – Pp. 665-684.

5. Cross, C. They’re Very Lonely»: Understanding the Fraud Victimisation of Seniors / C. Cross // International Journal for Crime, Justice and Social Democracy. – 2016. – Vol. 5. No. 4. – Pp. 61-75.

6. Еселева-Пионка, М. Правовые меры противодействия финансовому мошенничеству: анализ законодательства и практики Республики Казахстан / М. Еселева-Пионка и др. // Вестник КазНУ. Серия: юридическая. – 2025. – № 1 (113). – С. 139-153.