ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ШЕТЕЛДІК ЭЛЕМЕНТІ БАР НЕКЕОТБАСЫЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ШАРТТЫЛЫҒЫ

Мақалада трансшекаралық отбасылық одақтарды реттеудің коллизиялық-құқықтық тетігінің қазіргі жай-күйіне сыни талдау жасалады. Ұлттық заңнама мен халықаралық міндеттемелерді зерделеу негізінде «ақсаңдаған» неке-отбасылық мәртебелердің туындауына алып келетін отандық нормативтік-құқықтық базаның жүйелі кемшіліктері анықталды. Құқықтық акт жасалған жер қағидатының басымдығынан және шетелдік азаматтың жеке заңының ескерілмеуінен туындайтын келеңсіз салдарларға ерекше назар аударылды.

Жаһандану процестері мен көші-қон ағындарының ықпалымен отбасы саласындағы қатынастардың интернационалдануына негіз болған әлеуметтік алғышарттар қарастырылды. Авторлар мемлекеттің Халықаралық жеке құқық жөніндегі Гаага конференциясындағы институционалдық мәртебесін негіздеп, жекелеген ескірген келісімдерді ратификациялаудың орынсыздығын дәлелдейді.

Мәселені шешу мақсатында салалық кодексті реформалауға қатысты нақты ұсынымдар ұсынылды. Олар екіжақты коллизиялық байламдарды қалпына келтіруге, жария тәртіп туралы ескертпені енгізуге және халықаралық ынтымақтастықтың бағыттарын қазіргі заманғы өзекті жаһандық конвенцияларға бағдарлауға бағытталған.

1. Иловайский, И.Б. Правовое регулирование брачно-семейных отношений с иностранным элементом: учебно-методическое пособие / И.Б. Иловайский. – Волгоград: Изд-во Волгоградского института управления, 2022. – 169 с.

2. Aзретбергенова, И.Ж. Шетелдік элементтің қатысуымен некелерді реттеудің халықаралық стандарттары / И.Ж. Aзретбергенова, Д. Кескин // Абай атындағы ҚазҰПУ-нің ХАБАРШЫСЫ. «Юриспруденция» сериясы. – 2024. – № 4 (78). – 34-42 б.

3. Tatarinova, L.F. Problems of applying the norms of the family legislation of the Republic of Kazakhstan to the legal relations arising from the registration of a marriage complicated by a foreign element / L.F. Tatarinova // International relations and international law Journal. – 2019. – № 4 (88). – Pp. 45-51.

4. М.К. Сулейменов. Почему Кодекс о браке и семье стремится уничтожить международное семейное право? [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://prg.kz/document/?doc_id=35107632&pos=114;157.

5. Азретбергенова, И.Ж. Международные браки: правовые проблемы семейно-брачных отношений с иностранным элементом / И.Ж. Азретбергенова, Б.А. Тайторина, М.Т. Бейсенбаева // Вестник института законодательства и правовой информации РК. – 2025. – Том 80. № 1. – С. 220-231.

6. Barkat, A. Cross Border Issues in International Divorce: A Legal Understanding / A. Barkat, R. Anjum, A.A. Jato // Journal of Development and Social Sciences (JDSS). – 2025. – Vol. 6. No. 1. – Pp. 518-528.

7. Parashar, M. Cross-Border Marriages and Divorces: Navigating Legal and Social Challenges [Электронный ресурс]. / M. Parashar, V. Chaudhary // Innovative Journal of Applied Science. – 2025. – № 02 (02). – Режим доступа: https://www.researchgate.net/publication/392362259_CrossBorder_Marriages_and_Divorces_Navigating_Legal_and_Social_Challenges.

8. Богуславский, М.М. Международное частное право: учебник / М.М. Богуславский. – 7-е изд. – М.: Норма: ИНФРА-М, 2024. – 704 с.

9. Марышева, Н.И. Международное частное семейное право / Н.И.Марышева. – М.: Юридическая фирма «Контракт», 2021. – 288 с.

10. Сарсембаев, М.Т. Международное частное право: учебник / М.Т. Сарсембаев. – Алматы: Жеті жарғы, 2016. – 448 с.

11. Ni Shuilleabhain, M. The Hague Convention on the Recognition of Divorces and Legal Separations 1970: An Effective Mechanism for Regulating Divorce Post-Brexit? / M. Ni Shuilleabhain, K. Trimmings // International Journal of Law, Policy and the Family. – 2024. – Vol. 38. Is. 1. – Pp. 1-22.

12. Murphy, J. International Dimensions of Family Law / J. Murphy. – Manchester: Manchester University Press, 2023. – 256 p.