СУРРОГАТ АНА БОЛУ ШАРТЫНЫҢ ЕЛЕУЛІ ТАЛАПТАРЫ: САЛЫСТЫРМАЛЫ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАЛДАУ

Мақалада суррогат ана болу туралы шарттың елеулі талаптары зерттеледі. Қазақстан Республикасының аумағында жасалған және нотариаттық тәртіппен куәландырылған суррогат ана болу туралы шарттарды зерделеу барысында, біріншіден, олардың мазмұны азаматтық-құқықтық шарттардың құқықтық табиғаты мен мәніне сәйкес келмейтіні, екіншіден, шарттың негізгі нысанасы көрсетілмегені немесе дұрыс айқындалмағаны, үшіншіден, тараптар келіскен және бекіткен, шарттың елеулі талаптары болып табылатын талаптардың көзделмегені анықталды.

Қазақстанның репродуктивтік медицина, неке-отбасы және азаматтық-құқықтық қатынастар саласындағы заңнамасына жүргізілген шолу осы уақытқа дейін суррогат ана болу туралы үлгілік шарттың әзірленбегенін және қабылданбағанын көрсетті. Суррогат ана болу туралы шарттың біріздендірілген нысанының болмауы және мұндай шарттарға мемлекет тарапынан тиісті бақылаудың жүргізілмеуі шарттық тәжірибеге кері әсер еткені анықталды. Өз кезегінде, қалыптасқан шарттық тәжірибеде суррогат ана болу туралы шарттың құқықтық табиғаты мен мәніне толық сәйкес келмейтін өзіндік әдет-ғұрыптар мен қағидалар орныққан.

Авторлар суррогат ана болудың сипаты мен ерекшеліктерін, оны қолданудың тәртібі мен шарттарын, заңнаманың мәні мен қалыптасқан шарттық тәжірибені, сондай-ақ шет мемлекеттердің тәжірибесін ескере отырып, суррогат ана болу туралы шарттарда көзделуге тиіс елеулі талаптарды ұсынады.

1. Kaur, R. Surrogacy in India: Legal, Ethical, and Social Dimensions / R. Kaur, et al. // Journal of Neonatal Surgery. – 2025. – № 14 (12s). – Pp. 684-686.

2. Horsey, K. The future of surrogacy: a review of current global trends and national landscapes / K. Horsey // Reproductive BioMedicine. – 2024. – Vol. 48. Issue 5. – Pp. 1-16.

3. Нұрмағанбет, Е.Т. Қазақстан Республикасында қосалқы репродуктивтік әдістер мен технологиялар арқылы репродуктивті құқықтарды жүзеге асырудың құқықтық реттелуі / Е.Т. Нұрмағанбет, Э.О. Тойлыбекова // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2026. – № 1 (39). – 30-40 б.

4. Цыдыпова, Н.В. Договор суррогатного материнства: анализ правовой природы договора суррогатного материнства, его существенных условий и последствий нарушения договора / Н.В. Цыдыпова // Вопросы российской юстиции. – 2025. – Вып. 37. – С. 246-255.

5. Парайдин уулу, Ш. Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен карын энелик институтун укуктук жөнгө салуу / Ш. Парайдин уулу // ОШ мамлекеттик университетинин Жарчысы. Укук. – 2023. – № 2 (3). – Pp. 6-11.

6. Новицька, М.М. Прогалини у нормативно-правовому регулюванні сурогатного материнства в Україні та аналіз досвіду зарубіжних країн / М.М. Новицька, А.В. Кожушко // Правові горизонти. – 2020. – № 22 (35). – Pp. 76- 81.