ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ҚЫЛМЫС ЖАСАУҒА АРАНДАТУДЫ КРИМИНАЛИЗАЦИЯЛАУ: ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ТЫЙЫМНЫҢ НЕГІЗДІЛІГІ

Мақалада Қазақстан Республикасында Қылмыстық кодекстің 412-1-бабында көзделген дербес құрам енгізілгеннен кейін қылмыс жасауға арандатуды криминализациялаудың негізділігі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – арнайы қылмыстық-құқықтық тыйымның қоғамдық қауіптілік өлшемдеріне және құқық қолдану практикасының қажеттіліктеріне сәйкестігін айқындау. Зерттеуде формальды-заңдық, салыстырмалы-құқықтық және статистикалық әдістер қолданылды; Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 412-1 және 417-баптарының ережелері, қылмысқа арандатуды және құқық қорғау органдары қызметкерлерінің арандатушылық әрекеттерін құқықтық бағалаудың шетелдік тәсілдері, сондай-ақ 2020-2025 жылдардағы құқық қолдану практикасының деректері салыстырылды. Тіркелген фактілер санының аз болуы арандатушылық әрекеттердің жоғары латенттілігі мен қоғамдық қауіптілігін жоққа шығармайтыны анықталды. Дербес норма тиісті әрекеттерді неғұрлым дәл саралауға, оларды өзге лауазымдық және процестік құқық бұзушылықтардан ажыратуға және заңдылық кепілдіктерін күшейтуге мүмкіндік береді. Қылмыс жасауға арандатуға қатысты арнайы қылмыстық-құқықтық тыйымды сақтаудың негізділігі туралы қорытынды жасалды.

1. Прозументов, Л.М. Распространенность деяний как факультативный признак их общественной опасности / Л.М. Прозументов // Вестник Томского государственного университета. – 2018. – № 429. – С. 227-230.

2. Лобанова, Л.В. Уголовно-правовые гарантии безопасности участников процессуальных отношений нуждаются в совершенствовании / Л.В. Лобанова // Вестник Волгоградского государственного университета. Серия 5: Юриспруденция. – 2012. – № 2 (17). – С. 182-190.

3. Воронцова, С.А. О недопустимости использования правоохранительными органами метода провокации в борьбе с преступностью / С.А. Воронцова // Юристъ-Правоведъ. – 2011. – № 3 (46). – С. 5-14.

4. Губанова, О.В. Особенности расследования провокации взятки либо коммерческого подкупа: автореф. дис. ... канд. юрид. наук / О.В. Губанова. – Воронеж, 2006. – 28 с.

5. Мастерков, А.А. Уголовно-правовые и криминологические аспекты провокационной деятельности: автореф. дис. ... канд. юрид. наук / А.А. Мастерков. – Владивосток, 2000. – 18 с.

6. Абдирова, Г.А. Организационные основы оперативно-аналитической работы органов внутренних дел Республики Казахстан / Г.А. Абдирова, А.Д. Дарменов // Хабаршы-Вестник. – 2025. – № 1 (87). – С. 4-9.

7. Гармаев, Ю.П. Принцип наступательности в выявлении и расследовании преступлений / Ю.П. Гармаев // Российский следователь. – 2016. – № 2. – С. 6-12.

8. Таганцев, Н.С. Русское уголовное право / Н.С. Таганцев. – Санкт-Петербург, 1902. – 815 с.

9. Дизер, О.А. Провокация преступления: уголовно-правовой аспект: автореф. дис. ... канд. юрид. наук / О.А. Дизер. – Омск, 2022. – 23 с.

10. Ho, H.L. State entrapment / H.L. Ho // Legal Studies. – 2011. – Vol. 31. Issue 1. – Pp. 71-95.

11. Levanon, L. The law of police entrapment: critical evaluation and policy analysis / L. Levanon // Criminal Law Forum. – 2016. – Vol. 27. Issue 1. – Pp. 35-73.

12. Hill, D.J. The concept of entrapment / D.J. Hill, S.K. McLeod, A. Tanyi // Criminal Law and Philosophy. – 2018. – Vol. 12. Issue 4. – Pp. 539-554.

13. Görlitz, F. “Tatprovokation” – The legal issue of entrapment in Germany and possible solutions / F. Görlitz, et al. // German Law Journal. – 2019. – Vol. 20. Issue 4. – Pp. 496-509.

14. Coffey, G. Proactive intelligence-led policing shading the boundaries of entrapment: an assessment of how common law jurisdictions have responded / G. Coffey // Athens Journal of Law. – 2023. – Vol. 9. Issue 1. – Pp. 59-88.

15. Miceli, T.J. Criminal solicitation, entrapment, and the enforcement of law / T.J. Miceli // International Review of Law and Economics. – 2007. – Vol. 27. Issue 2. – Pp. 258-268.

16. Провокация преступлений в теории и практике уголовного права: учеб. пособие; под ред. А.А. Чистякова, Г.С. Шкабина. – Рязань: Рязанский филиал Московского университета МВД России имени В.Я. Кикотя, 2016. – 62 с.

17. Тонков, В.Е. Квалификация преступлений в сфере незаконного оборота наркотиков на стадии судебного разбирательства: монография / В.Е. Тонков. – Белгород: БелГУ, 2008. – 214 с.

18. Жарких, И.А. Провокация преступлений в сфере незаконного оборота наркотических средств / И.А. Жарких // Вестник Восточно-Сибирского университета МВД России. – 2021. – № 1 (96). – С. 78-91.

19. Жолдасбаев, Д.Н. Тайная проверка на добропорядочность (Integrity Check) как антикоррупционный инструмент: международный опыт и перспективы внедрения / Д.Н. Жолдасбаев, А.Б. Казбекова // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2024. – № 4 (34). – С. 36-45.

20. Hill, D.J. Policing, undercover policing and “dirty hands”: the case of state entrapment / D.J. Hill, S.K. McLeod, A. Tanyi // Philosophical Studies. – 2024. – Vol. 181. Issue 4. – Pp. 689-714.

21. Hadzhiyska, A. Police Provocation in the Practice of the Bulgarian Courts and the European Court of Human Rights / A. Hadzhiyska // Law Journal of New Bulgarian University. – 2024. – Vol. 20. Issue 2. – Pp. 34-41.