СДТБТ-НЫҢ ЖАРИЯ СЕКТОРЫ ЖӘНЕ СОТ ТӨРЕЛІГІНЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗУ: ОРНАЛАСТЫРЫЛАТЫН МӘЛІМЕТТЕРДІҢ ПРОЦЕСТІК-ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ

Мақалада Қазақстан Республикасы Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінің «Жария сектор» кіші жүйесінде орналастырылатын мәліметтердің құқықтық табиғаты қарастырылады. Сотқа дейінгі іс жүргізуді цифрландыруға қарай қылмыстық процеске қатысушылардың тергеп-тексеру барысы, қабылданған шешімдер және қылмыстық істің жекелеген материалдары туралы ақпаратқа қол жеткізуі тұрақты процестік мәнге ие болып келе жатқаны көрсетіледі. Заңнаманы, заңға тәуелді нормативтік реттеуді және ғылыми әдебиетті талдау негізінде орналастырылатын мәліметтердің біртекті санатты құрамайтыны анықталды. Олар құқықтық режимі бойынша ерекшеленетін есептік-анықтамалық деректерді, хабарлау-процестік мәліметтерді және қылмыстық іс материалдарын қамтиды. Аталған цифрлық орта дәлелдемелердің дербес көзі болып табылмайтыны, керісінше, процестік маңызы бар құжаттарға қол жеткізу нысаны ретінде қызмет ететіні негізделеді. Қорғалуға құқықты және сот төрелігіне қол жеткізуді қамтамасыз ету мақсатында іс материалдарымен электрондық түрде танысуды, қол жеткізу сәтін тіркеуді және цифрлық көшірмелердің түпнұсқалығын растауды неғұрлым нақты реттеу қажеттігі туралы қорытынды жасалады.

1. Зуев, С.В. Электронное уголовное дело: теоретическая модель / С.В. Зуев, Н.А. Моругина // Вестник Казанского юридического института МВД России. – 2024. – Т. 15. № 3. – С. 83-94.

2. Вилкова, Т.Ю. Законность и унификация в уголовном судопроизводстве: от бланков процессуальных документов к электронному уголовному делу / Т.Ю. Вилкова, Л.Н. Масленникова // Вестник Пермского университета. Юридические науки. – 2019. – № 46. – С. 728-751.

3. Беляева, И.М. Проблемы внедрения электронного формата уголовного расследования в Республике Казахстан / И.М. Беляева, А.К. Кусаинова, Б.М. Нургалиев // Вестник ЮУрГУ. Серия: Право. – 2018. – Т. 18. № 4. – С. 7-12.

4. Ищенко, П.П. Современные подходы к цифровизации досудебного производства по уголовным делам // Lex Russica. – 2019. – № 12 (157). – С. 68-78.

5. Прокопова, А.А. Публичный сектор ЕРДР как инструмент цифровизации уголовного процесса / А.А. Прокопова // Вестник Национального института бизнеса. – 2025. – № 4 (60). – С. 267-273.

6. А.А. Прокопова. Публичный сектор ЕРДР как процессуальная форма реализации права на ходатайство и жалобу в досудебном производстве: сб. науч. ст. по материалам междунар. научн.-практ. конф. молодых ученых, приуроченной к 30-летию образования Совета министров внутренних дел государств-участников СНГ «Обеспечение законности и правопорядка: национальный опыт Республики Казахстан и международная практика». – Караганда: КА МВД РК, 2026. – С. 103-108.

7. Qin, H. The development of China's electronic case file regulations and its future implications / H. Qin, L. Chen, L. Mou // Computer Law & Security Review. – 2024. – Vol. 52. – 105930.

8. Pivaty, A. Lawyers in Digitalised Criminal Proceedings and Defendants’ Access to Criminal Justice / A. Pivaty // Tilburg Law Review. – 2024. – № 29 (2). – Pp. 31-47.

9. Jackson, J. When trust turns digital: why relational cues matter in online crime-reporting portals [Электронный ресурс]. / J. Jackson, et al. // Journal of Experimental Criminology. – 2025. – Режим доступа: https://doi.org/10.1007/s11292-025-09713-5.

10. Oliveira, T.R. Are Trustworthiness and Legitimacy ‘Hard to Win, Easy to Lose’? A Longitudinal Test of the Asymmetry Thesis of Police-Citizen Contact / T.R. Oliveira, et al. // Journal of Quantitative Criminology. – 2021 – № 37. – Pp. 1003-1045.