ГИБРИДТІ СОҒЫСТАР, АРАЛАС ҚАРУЛЫ ҚҰРЫЛЫМДАР ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫ ҚОЛДАНУ

Мақалада XXI ғасырдағы жаңа қарулы қақтығыстарының түрі болып саналатын гибридті соғыстардың ерекшеліктері талданады. Бұл қақтығыстар әскери, саяси, экономикалық, кибернетикалық және ақпараттық ықпал ету әдістерін біріктіреді. Ерекше назар құрамында тұрақты және тұрақсыз элементтері бар аралас қарулы құрылымдардың рөліне, сондай-ақ халықаралық гуманитарлық құқық шеңберіндегі олардың құқықтық мәртебесіне аударылады. 1949 жылғы Женева конвенцияларының, 1977 жылғы Қосымша хаттамалардың және халықаралық трибуналдар тәжірибесінің, соның ішінде Tadić ісінің (1995 ж.), қақтығыстың қарқындылығы мен ұйымдасқандығының өлшемдері тұрғысынан қарастырылуы ұсынылады. Сонымен қатар, Таллинн жетекшілігінің (2013 ж.) киберсоғыстарға қолданылатын халықаралық құқық нормалары аясында кибероперацияларға ХГҚ қағидаттарының қолданылуына қатысты мәселелер қарастырылады. Мақалада гибридті қақтығыстардың сипаты тараптарды гуманитарлық нормаларды сақтаудан босатпайтыны атап өтіледі.

1. Caliskan, M. Hybrid Warfare through the Lens of Strategic Theory / M. Caliskan // Defense and Security Analysis. – 2019. – № 35 (1). – Pp. 40-58.

2. Eberle, J. Anxiety geopolitics: Hybrid warfare, civilisational geopolitics, and the Janus-faced politics of anxiety / J. Eberle, J. Daniel // Political Geography. – 2022. – Vol. 92. – 102502.

3. Mumford, A. Carlucci P. Hybrid warfare: The continuation of ambiguity by other means / A. Mumford // European Journal of International Security. – 2023. – № 8 (2). – Pp. 192-206.

4. L. Malkoo. TheTallinnManual asan international event [Электронный ресурс] –Режимдоступа: https://icds.ee/en/the-tallinn-manual-as-an-international-event/ (дата обращения: 15.11.2025).

5. Aanonsen, C.E. Stuxnet, revisited (again): producing the strategic relevanceof cyber operations / C.E. Aanonsen // Journal of Cyber Policy. – 2025. – Vol. 10. № 1. – Pp. 68-84.

6. S. Boulos. The Tallinn Manual and Jus ad bellum: Some Critical Notes [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://www.researchgate.net/publication/317171275_The_Tallinn_Manual_and_Jus_ad_bellum_Some_Critical_Notes (дата обращения: 15.11.2025).

7. E.T. Jensen.TheTallinnmanual: highlights and insights [Электронный ресурс]–Режим доступа: https://www.law.georgetown.edu/international-law-journal/wp-content/uploads/sites/21/2018/05/48-3-The-Tallinn-Manual-2.0.pdf (дата обращения: 15.11.2025).

8. F. Basholli. Cyber warfare, a new a spect of modern warfare [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://www.researchgate.net/publication/377748586_Cyber_warfare_a_new_aspect_of_modern_warfare (дата обращения: 15.11.2025).

9. Бишманов, К.М. Новейшие технологии в современных вооруженных конфликтах и международное гуманитарное право научный журнал / К.М. Бишманов, А.И. Рзабай // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2025. – № 1 (35). – С.210-220.

10. Бекежанов, Д.Н. Гибридті соғыс жағдайында жеке әскери компаниялар / Д.Н. Бекежанов, С.А. Алжанкулова // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2025. – № 4 (38). – 246- 255 б.