ҚҰҚЫҚТЫҚ ҒЫЛЫМДАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЖЕДЕЛ-ІЗДЕСТІРУ ҚЫЗМЕТІНІҢ ОРНЫ МЕН РӨЛІ

Мақалада ғылыми пікірталас пәні болып қала берудегі жедел іздестіру қызметінің теориялық мәртебесі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – оның құқықтық табиғатын талдау және құқықтың дербес саласы ретіндегі мәртебесін негіздеу. Ресми-құқықтық талдау негізінде ҚР «Жедел іздестіру қызметі туралы» Заңында және жасырын тергеу әрекеттері институтында бекітілген дуализм зерттеледі. Оның қылмыстық процесс саласының кіші саласы ретінде танылуынан бастап, оның дербес салалық мәртебесін мойындауға дейінгі негізгі ғылыми көзқарастар қарастырылады.

Авторлар жедел іздестіру құқығын дербес сала ретінде бөліп шығару қажеттілігін оның ерекше пәні, кешенді әдісі және цифрландырудың практикалық қиындықтарына сүйене отырып дәлелдейді. Теорияның алты негізгі функциясы анықталады: доктриналық-реттеушілік, әдістемелік, интегративті, болжамдық, қорғаныштық және институционалды-дамытушылық. Жедел іздестіру қызметінің салалық реттелуі заңдылықты нығайтуға, қылмыскерлікпен күрес тиімділігін арттыруға және құқықтық ғылымды дамытуға қажеттілігі туралы қорытынды жасалды.

1. Востриков, Д.Г. Понятие оперативно-розыскной деятельности как науки, отрасли права [Электронный ресурс] / Д.Г. Востриков, А.С. Корнев // Научный Лидер. – 2024. – № 36 (186). – Режим доступа: https://scilead.ru/article/7049-ponyatie-operativno-rozisknoj-deyatelnosti-ka (дата обращения: 03.02.2026).

2. Серов, А.В. Оперативно-розыскное право и оперативно-розыскное законодательство / А.В. Серов // Научный портал МВД России. – 2021. – № 2 (54). – С. 94-100.

3. Шаров, В.И. Оперативно-розыскное и уголовно-процессуальное право / В.И. Шаров // Юридическая наука и практика: Вестник Нижегородской академии МВД России. – 2025. – № 2 (70). – С. 209-213.

4. Давыдов, С.И. О критериях выделения самостоятельной отрасли оперативно-розыскного права / С.И. Давыдов, А.П. Пинчук // Труды Академии управления МВД России. – 2020. – № 3 (55). – С. 10-18.

5. Основы оперативно-розыскной деятельности: учебник; под ред. С.В. Степашина. – Серия «Учебники для вузов. Специальная литература». – СПб., 1999. – 300 с.

6. Taylor, A. Caseloads, culture, and capacity: rethinking investigative practice advice on core investigative doctrine / A. Taylor, R. Williams // Policing and Society. – 2025. – Vol. 35. No. 2. – Pp. 215-232.

7. Kaplina, O. Standards for Ensuring the Legality of Covert Activities in Criminal Proceedings / O. Kaplina, A. Tumanyants, I. Krytska // Revista de Estudos Criminais e Jurídicos. – 2023. – Vol. 12. No. 3. – Pp. 89-104.

8. Шаяхметов, Ш.Ш. Нужен ли закон о частной детективной деятельности в Казахстане: за и против / Ш.Ш. Шаяхметов // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2025. – № 3 (37). – С. 165-172.

9. Cherniavskyi, S. The forms of international co-operation in the area of undercover investigations / S. Cherniavskyi, S. Hlushchenko, O. Shapovalova // Academy of Criminal Justice Sciences Journal. – 2023. – Vol. 18. No. 1. – Pp. 45-59.