МҮЛІКТІ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚОРҒАУ ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІК КОНТЕКСТІНДЕГІ ИНТЕРНЕТ-АЛАЯҚТЫҚ ПЕН КИБЕРҚЫЛМЫСТЫ АЖЫРАТУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Мақалада қоғамдық қатынастардың цифрлық трансформациясы жағдайында интернеталаяқтық пен киберқылмысты ажырату мәселелері зерттеледі. Зерттеудің мақсаты – құқық бұзушылық объектісінің сипаты мен қылмысты жасау механизміндегі ақпараттық жүйенің функционалдық рөлін негізге ала отырып, оларды қылмыстық-құқықтық тұрғыдан саралау өлшемдерін әзірлеу. Қылмыстық қол сұғушылықтың тікелей объектісін және ақпараттық жүйенің қылмыстық әрекеттегі орнын айқындауға негізделгенажырату критерийлері ұсынылады. Ақпараттық жүйелер мен ақпараттық қауіпсіздік саласындағы қатынастар тікелей қылмыстық қол сұғушылық объектісі болып табылатын әрекеттер киберқылмыс ретінде қарастырылуы тиіс екендігі негізделеді, ал интернет-алаяқтық цифрлық технологиялар алдау құралы ретінде пайдаланылатын меншікке қарсы дәстүрлі қылмыстың нысаны ретінде бағаланады. Жәбірленушіге қашықтан ықпал ету тәсілі, егер алдау ақпараттық жүйе ресурстарын пайдалану арқылы жүзеге асырылмаса, өздігінен интернет-алаяқтық белгілерін құрамайтыны туралы қорытынды жасалады. Алынған нәтижелер қылмыстық-құқықтық саралаудың бірізділігін қамтамасыз ету және мүліктік әрі ақпараттық қатынастарды қорғау шектерін нақтылау үшін практикалық маңызға ие.

1. Wall, D.S. Cybercrime: The Transformation of Crime in the Information Age / D.S. Wall. – Polity, 2007 – 288 р.

2. Yar, M. The novelty of cybercrime: An assessment in light of routine activity theory / M. Yar // European Journal of Criminology. – 2005. – Vol. 2. № 4. – Рр. 407-427.

3. Chawki, M. Nigeria tackles advance fee fraud [Электронный ресурс] / M. Chawki // Journal of Information, Law and Technology. – 2009. – No. 1 – Режим доступа: https://go.warwick.ac.uk/jilt/2009_1/chawki (дата обращения: 03.01.2026).

4. R. Dhamija. Why phishing works: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI 2006). – Montreal, Quebec, Canada, 2006. – Pp. 581-590.

5. F. Maggi, Are the con artists back? A preliminary analysis of modern phone frauds: Proceedings of the 10th IEEE International Conference on Computer and Information Technology. – Bradford, West Yorkshire, UK, 2010. – Рр. 824-831.

6. Анисимов, В.Ф. Ответственность за преступления против собственности с признаками хищения: состояние, сущность и проблемы квалификации: дис.…д-раюрид. наук /В.Ф Анисимов. – СПб., 2007. – 381 с.

7. Идрисов, Н.Т. О противодействии рецидивной преступности (на основе практики Следственного комитета Российской Федерации) / Н.Т. Идрисов // Юридический вестник Самарского университета. – 2018. – Т. 4. № 2. – С. 61-64.

8. Камышанский, В.П. Право собственности: пределы и ограничения: монография / В.П. Камышанский. – М.: ЮНИТИ, 2000. – 301 с.

9. Плетнев, Д.А. Институциональные основы прав собственности / Д.А. Плетнев // Вестник Челябинского университета. Серия 8: Экономика. Социология. Социальная работа. – 2006. – № 1. – С. 130-135.

10. Скляров, С. Уголовная ответственность за хищение недвижимого имущества [Электронный ресурс] / С. Скляров // Российская юстиция. – 2001. – № 6. – Режим доступа: https://base.garant.ru/987536/ (дата обращения: 03.01.2026).

11. Парфенов, М.Р.К вопросу об особенностях мошенничества в сфере оборота недвижимости с точки зрения необходимости внесения изменений в действующее законодательство / М.Р. Парфенов // Евразийский Союз ученых. – 2014. – № 5-5 (5). – С. 155-159.

12. Плещицкая, Х. Ответственность риелтора: за что и как отвечает риелтор? / Х. Плещицкая // Жилищное право. – 2014. – № 8. – С. 59-60.