ҚАРЫЗДЫҚ ҚАТЫНАСТАРДАҒЫ АЛАЯҚТЫҚТАН ҚОРҒАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ

Мақалада азаматтық-құқықтық міндеттемелер түрінде жасырын жүзеге асырылатын қарыздық алаяқтық құбылысы жан-жақты талданады. Мұндай әрекеттер Қазақстанның құқықтық жүйесі үшін кең таралған әрі әлеуметтік маңызы жоғары мәселелердің бірі болып табылады.

Зерттеу ұлттық заңнаманы, сот және тергеу тәжірибесін, статистикалық деректерді және шетелдік тәжірибені талдауға негізделген. Борышкерлердің қылмыстық жауаптылықтан жалтаруына жол беретін олқылықтар анықталып, азаматтардың қарыз қатынастарына сенімін төмендететіні көрсетілді.

Авторлар міндетті түрде қарыз шарттарын тіркеуді, залалдың мөлшеріне қарай қайтару мерзімін саралауды және қаражатты қайтармау жауаптылығын күшейтуді қамтитын шаралар кешенін ұсынады.

Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 190-бабына нысаналы өзгерістер енгізу және сенімді дәлелдемелік базаны қалыптастырып, қаржылық қатынастардың ашықтығын арттыратын цифрлық технологияларды белсенді енгізудің қажеттілігі негізделеді.

Ұсынылған шаралар қаржы қатынастарының ашықтығын арттырып, алаяқтықтың алдын алуға бағытталған.

1. Сулейменов, М.К. Гражданское право Республики Казахстан: опыт теоретического исследования: т. 4 / М.К. Сулейменов. – Алматы: КАЗГЮУ, 2018. – 352 с.

2. В. Скрипниченко. Почему жертвы мошенничества не могут добиться справедливости в РК. – 2022 [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://ustinka.kz/articles/71630.html (дата обращения: 17.10.2025).

3. A. Leicht. What are the risks of defaulting on your debt? // CBS NEWS [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://www.cbsnews.com/news/what-are-the-risks-of-defaulting-on-your-debt/ (дата обращения: 24.10.2025).