МҮГЕДЕКТІГІ БАР АДАМДАРДЫҢ ЕҢБЕК ҚҰҚЫҚТАРЫН ҚОРҒАУ ЖӘНЕ ИНКЛЮЗИЯCЫ: АВСТРИЯ МЕН ҚАЗАҚСТАН ТӘЖІРИБЕСІ

Ғылыми мақалада Австрия мен Қазақстандағы мүгедектігі бар адамдардың (МБА) еңбек құқықтарын қорғау мен инклюзия саласындағы заңнамалық реттеу мәселелеріне салыстырмалы-құқықтық талдау жасалды. Зерттеу жұмыспен қамту, квота бөлу, жұмысқа қабылдау мен жұмыстан босатудағы құқықтық кепілдіктер, кемсітушіліктен қорғау және бейімделген жұмыс орындарын құру мәселелерін қамтиды. Сондай-ақ кәсіподақтар мен қоғамдық ұйымдардың рөлі талданды. Австрияда МБА құқықтарын қорғау мүгедектердің теңдігі туралы (BGStG) және жұмыспен қамту туралы (BEinstG) заңдармен реттеледі. Қазақстанда бұл бағытта ұлттық заңнама бірнеше кезеңдік реформалардан өтті: мүгедектігі бар адамдарды жұмыспен қамтуды ынталандыру мақсатында еңбек квоталары енгізіліп, жұмыс берушілер үшін салықтық және әкімшілік жеңілдіктер көзделді. Алайда қабылданған құқықтық және институционалдық шараларға қарамастан, мүгедектігі бар адамдардың жұмыспен қамтылу деңгейі әлі де жеткілікті дәрежеге жете қойған жоқ. Зерттеу нәтижесінде БҰҰ-ның Мүгедектердің құқықтары туралы конвенциясына сәйкестікті арттыру және ұлттық құқықты жетілдірудің өзектілігі көрсетілді. Барлығын ескере келе, МБА әлеуметтік жағынан қорғау мен қамсыздандыру мәселесін көтере келе, оны реттейтін ұлттық заңнаманы жетілдіру қажеттілігі қарастырылды.

1. Humer, B. Integrating severely disabled individuals into the labour market: the Austrian case / B. Humer, J. Zweimüller // IZA Discussion Paper. – 2007. – № 2649. – Pp. 1-38.

2. Malo, M. Hiring workers with disabilities when a quota requirement exists: the relevance of firms’ size / M. Malo, R. Pagán // Proceedings of theAIEL Conference. – Salerno: University of Salerno, 2014. – Pp. 1-21.

3. Ергалимова, А.Н. ҚазақстанРеспубликасының есту қабілеті бұзылған балаларғамүгедектік белгілеуің өзекті мәселелері. / А.Н. Ергалимова, Ә.Д. Толысбаева // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2024 – № 1 (31). – 37-44 б.

4. Смагулов, Ж.У. Сравнительный анализ отдельных норм трудового права по законодательству Казахстана и зарубежных государств / Ж.У. Смагулов // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2024. – № 4 (34). – С. 55-62.

5. Е.В. Аббасова, В.А. Васильев. Инвалиды на рынке труда: проблемные вопросы, пути их решения: сб. трудов V Всерос. научн.-практ. конфер. научн., научн.-педагог. работников и аспирантов, посвященной 20-летию Южно-Уральского института управления и экономики. – 2018. – С. 288-293.

6. Жаворонков, Р.Н. Проблемы правового регулирования квотирования рабочих мест для инвалидов / Р.Н. Жаворонков // Вестник ОмЮА. – 2014. – № 2. – С. 31-35.

7. Омарова, К.А. Особенности и проблемы формирования рынка труда инвалидов / К.А. Омарова, З.А. Курбанова, А.А. Абакарова // Региональные проблемы преобразования экономики. – 2020. – № 9. – С. 116-124.

8. Mori, Y. Economic consequences of employment quota system for disabled people: Evidence from a regression discontinuity design in Japan / Y. Mori, N. Sakamoto // Journal of the Japanese and International Economies. – 2018. – Vol. 47. – Pp. 1-15.

9. Wuellrich, J.-P. The effects of increasing financial incentives for firms to promote employment of disabled workers / J.-P. Wuellrich // Economics Letters. – 2010. – Vol. 107 (2). – Pp. 173-176.

10. Berkel, R. Organizational Practices for the Inclusion of People with Disabilities: A Scoping Review / R. Berkel, E. Breit // Journal of Occupational Rehabilitation. – 2024. – Vol. 35. – Pp. 469-478.