ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСІНДЕ СОТҚА ДЕЙІНГІ ТАЛҚЫЛАУ САТЫСЫНДА ТАРАПТАРДЫ ТАТУЛАСТЫРУ ИНСТИТУТЫН ЖЕТІЛДІРУ

Мақала сотқа дейінгі тергеу сатысында Қазақстан Республикасының Қылмыстық процесінде тараптарды татуластыру институтын талдауға арналған. Қазақстанның қылмыстық-процестік кодексінде күдіктілер мен айыпталушыларға қатысты қылмыстық істі тоқтату негіздері көзделген, олардың арасында тараптардың татуласуы ерекше орын алады. Бұл институт қылмыстық саясатты ізгілендіруде және жәбірленушілердің өтемақы алу құқығын қамтамасыз ету және сот жүйесіне жүктемені азайту арқылы репрессивтілік деңгейін төмендетуде маңызды рөл атқарады.

Қазақстандағы татуласудың тарихи дамуы қазақтың әдеттегі құқығынан бастау алады және 1959 жылғы Қазақ КСР Қылмыстық кодексінен бастап қазіргі уақытқа дейін заңнамадағы өзгерістер арқылы дамуын жалғастыруда. Қазақстанның қазіргі заманғы қылмыстық заңнамасы халықаралық тәжірибені көрсетеді, бірақ өзінің ұлттық ерекшеліктерін сақтайды.

Мақалада салыстырмалы-құқықтық әдіс қолданылды, соңғы бес жылдағы (2020-2024 ж.) қылмыстық істерді тоқтату бойынша статистикалық деректер пайдаланылды. Авторлар татуласу институтының артықшылықтары мен кемшіліктерін талдайды, оның құқықтық механизмін жетілдіру жолдарын ұсынады және қазақстандық құқықтық жүйеге бейімделуі мүмкін шетелдік модельдерді қарастырады.

1. Қазақтың ата заңдары. Құжаттар, деректер және зерттеулер // Материалдар, құжаттар және зерттеулер. – 10 томдық. Өзгертіліп, толықтырылған 2-басылым / Бағдарлама жетекшісі: С.З. Зиманов. – Алматы: Жеті жарғы, 2004. – 632 б.

2. Когамов, М.Ч. Примирение сторон повысить эффективность // Юридическая газета № 201 (1181). – 2006 г.

3. Додонов, В.Н. Сравнительное уголовное право: монография / В.Н. Додонов. – Общая часть; под общ. науч. ред.: Щерба С.П. – М.: Юрлитинформ, 2009. – 448 c.

4. T. Vizdoagă. Calitatea apărătorului de subiect al probatoriului (Unele aspecte de drept comparat) // Conferința științifică națională cu participare international „Integrare prin cercetare și inovare”, USM, 10-11 noiembrie 2020. – Pp.176-179.

5. Roxin, C. Strafrecht / C. Roxin. – Allgemeiner Teil. Bd. 1. 4. Aufl. – Munhen, 2005. – 456 p.

6. Shah Haneef, S.S. Shariah Criminal Code of Adjudication: Distinctive Features Vis-a-Vis Modern Systems / S.S. Shah Haneef, M. Abbas Abdul Razak, H. Laluddin // Journal of Education and Social Sciences. – 2019. – Vol. 13, Issue 1. – Pp. 129-137.