ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ҚАРУЛЫ ҚАҚТЫҒЫСТАРДАҒЫ ЗАМАНАУИ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ ҚҰҚЫҚ

Бұл зерттеу ғылым мен техниканың дамуымен және жауынгерлік қару-жарақ пен әскери қақтығыстарды жүргізу әдістерін әзірлеу мен қолдануда жаңа технологияларды қолданумен байланысты қазіргі заманғы халықаралық гуманитарлық құқық үшін жаңа сынаққа арналды. Қазіргі әлемде ғылым мен техника үлкен қарқынмен дамып келеді және олардың жетістіктері қоғамның әртүрлі салаларында белсенді қолданылады. Бұл қатарға әскери өнеркәсіп те кіреді. Мемлекеттердің жауынгерлік арсеналдарына жетілдірілген мүмкіндіктері бар жаңа қаруларды енгізу халықаралық құқықтық реттеу үшін белгілі бір қиындық туғызады, өйткені технологиялардың дамуымен қарулы қақтығыстарды жүргізудің жаңа салалары пайда болады, олардың арасында киберкеңістік. Дегенмен, Халықаралық гуманитарлық құқықта жаңа ұрпақтың қауіпті қаруын қолданатын мемлекеттерге әсер етудің өте тиімді тетіктері бар. Олардың ішінде халықаралық гуманитарлық құқық принциптері мен соғыс құқығын өзінің әмбебаптығына байланысты ағымдағы кезеңге де, болашаққа да сәтті реттей алатын құқықтық әдет-ғұрыптар бар.

1. J. Hruza, Р. Cyberwarfare. International conference knowledge-based organization / Р. Hruza, Cerny // Cambridge University Press. – 2017. – № 1 (23). – Рp. 147-160.

2. Boeken, J. In Between Digital War and Peace [Electronic resource] / J. Boeken // Journal of Military Ethics. – 2024. – № 23 (2). – Рp. 152–161. – Access mode: https://doi.org/10.1080/15027570.2024.2415201 (Access date: 20.11.2024).

3. Saman, R. The role of digital technologies in humanitarian law, policy and action: Charting a path forward [Electronic resource] / R. Saman, H. Yannick // International Review of the Red Cross. – 2020. – № 102 (913). – Рp. 1-22. – Access mode: https://www.researchgate.net/publication/350143060_The_role_of_digital_technologies_in_humanitarian_law_policy_and_action_Charting_a_path_forward (Access date: 20.11.2024).

4. Lord Alderdice, J. New Technologies in wars, old and new [Electronic resource] / J. Lord Alderdice // New England Journal of Public Policy. – 2024. – Vol. 36: Iss. 1. – Article 4. – Access mode: https:// scholarworks.umb.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1858&context=nejpp (Access date: 20.11.2024).

5. Cameron, A. Defining cyberwar: towards a definitional framework / A. Cameron // Defense & security analysis. – 2021. – № 3 (37). – Рp. 274-294.

6. K. Gisel, L. Twenty years on: International humanitarian law and the protection of civilians against the effects of cyber operations during armed conflicts [Electronic resource] / L. Gisel, T. Rodenha, Dormann // International Review of the Red Cross. – 2020. – № 102 (913). – Рp. 287-334. – Access mode: https://international-review.icrc.org/sites/default/files/reviews-pdf/2021-03/twenty-years-ihleffects-of-cyber-operations-during-armed-conflicts-913.pdf (Access date: 20.11.2024).

7. Daoust, I. New Wars, New Weapons? The Obligation of States to Assess the Legality of Means and Methods of Warfare / I. Daoust, R. Coupland, R. Ishoey // IRRC. – 2023. – № 846 (84). – Рp. 349.

8. V. Koutroulis. The Martens clause [Electronic resource] – Access mode: https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199796953/obo-9780199796953-0101.xml (Access date: 20.11.2024).

9. M. Darren M. Stewart. New Technology and the Law of Armed Conflict [Electronic resource] / Darren Stewart // International law studies. – 2023. – Volume 87. – Рp. 185-213. – Access mode: https://digital-commons.usnwc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1082&context=ils (Access date: 20.11.2024).

10. – H. Kristian. War, Artificial Intelligence, and the Future of Conflict. – 2024 [Electronic resource] Access mode: https://gjia.georgetown.edu/2024/07/12/war-artificial-intelligence-and-the-future-ofconflict/ (Access date: 20.11.2024).