ЖЕР ҚОЙНАУЫН ӨЗ БЕТІНШЕ ПАЙДАЛАНҒАНЫ ҮШІН ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҚТЫ ІСКЕ АСЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Мақалада Қазақстан Республикасы қылмыстық заңнамасының ғылыми тәсілдері мен нормаларын талдау негізінде жер қойнауын өз бетінше пайдаланғаны үшін қылмыстық жауаптылық мәселелері қаралды (ҚР ҚК 334-бабы).

Қазақстандағы меншік құқығының объектісі ретінде жер қойнауына қол сұғушылықты криминализациялау, сондай-ақ 2010-2024 жылдары жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығын бұзушылықтардың өсу серпіні қаралды.

ҚР ҚК 334-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтардың ашылу деңгейі төмен екені анықталды, істің көпшілігі оқиғаның немесе қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылады. Бұл тергеушілердің кәсібилігінің жеткіліксіздігін ғана емес, сонымен қатар объективті сипаттағы бірқатар себептерді – жер қойнауы ресурстарына келтірілген залалды бағалаудың тиімді механизмінің жоқтығын, сот сараптамасының тиісті түрінің болуын, жер қойнауына келтірілген залалды бағалауға қабілетті мамандардың тапшылығын көрсетеді.

Проблемалық мәселелерді шешу үшін нормативтік, әдістемелік және инновациялық-ұйымдастырушылық сипаттағы ұсыныстар әзірленді.

1. Dung, V.T.T. Сriminal law policies on environmental criminations in some countries in the world / V.T.T. Dung // International Journal of All Research Writings. – Volume 3, Issue 5. – Pp. 37-42.

2. Barrett, S., White, R. Disrupting environmental crime at the local level: an operational perspective / S. Barrett, R. White // Human Social Sciences. – 2017. – Vol 3. – Pp.7-10.

3. Ma, C. Problems of Chinese Environmental Criminal Law and Its Developing Trend / C. Ma // International Conference on Global Economy, Commerce and Service Science. – 2014. – Pp. 182-186.

4. Полянская, И.Г. Управление недропользованием в условиях повышенной неопределенности / И.Г. Полянская, В.В. Юрак // Журнал экономической теории. – 2020. – Т. 17. – № 3. – С. 679-693.

5. The globalization of crime a transnational organized crime threat assessment. – Vienna: United Nations office on drugs and crime, 2010. – 314 р.

6. В. Панфилова. Астана передает свои ресурсы иностранным компаниям [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://www.ng.ru/cis/2024-12-03/1_9148_kazakhstan.html (дата обращения: 08.01.2025).

7. Борчашвили, И.Ш. Уголовно-правовые проблемы борьбы с преступлениями в сфере экологии: автореф. дис. ... докт. юрид. наук. – М., 1996. – 48 с.

8. Сарпеков, Р.К. Проблемы совершенствования законодательства Республики Казахстан об ответственности за экологические уголовные правонарушения: монография / Р.К. Сарпеков, С.М. Рахметов и др. – Астана: ГУ «Институт законодательства Республики Казахстан», 2018. – 170 с.

9. A. Sugaipova, A. Some Problems of Implementation of Criminal Liability for Environmental Crimes / Sugaipova, E. Kuzmenko, E. Larina // SHS Web of Conferences 172. – 2023. – № 5. – Pp. 133-139.

10. Buribaev, E.A. Legislative regulation of criminal liability for environmental crimes / E.A. Buribaev, Zh. Khamzina, et al. // Journal of Environmental Accounting and Management. – 2020. – № 8 (4). – Pp. 323-334.

11. Responding to illegal mining and trafficking in metals and minerals a guide to good legislative practices. – Vienna: United Nations, 2023. – 135 p.

12. R. Zakharova, S. Criminal liability for violation of environmental protection / S. Zakharova, Kilimbaev, et al. // BIO Web of Conferences 65. – 2023. – Pp. 35-41.