АҚПАРАТТЫҚ ЭКСТРЕМИЗМГЕ ҚАРСЫ ІС-ҚИМЫЛ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕГІ ЦИФРЛЫҚ ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕР МЕН ХЭШ-СОМАЛАР: САЛЫСТЫРМАЛЫ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАЛДАУ

Мақалада цифрлық дәлелдемелер мен хэш-суммалар ақпараттық экстремизмге қарсы іс- қимылдың тиімді құралы ретінде қарастырылады. Қазақстан Республикасының заңнамасында цифрлық дәлелдемелер ұғымының құқықтық айқын еместігі мен оларды тіркеу, тексеру және сақтау рәсімдерінің біріздендірілмеуі мәселелері зерттеледі. Хэш-функцияларды цифрлық іздердің өзгермейтіндігін растау құралы ретінде және ақпараттық технологиялар саласындағы мамандардың қатысуын міндетті түрде нормативтік бекіту қажеттілігі атап өтіледі. Шет мемлекеттердің тәжірибесіне салыстырмалы-құқықтық талдау жүргізіліп, цифрлық криминалистиканың дәлелдемелердің жарамдылығы мен шынайылығын қамтамасыз ететін тұрақты тетіктері көрсетіледі. Мақалада ҚР Қылмыстық-процестік кодексіне өзгерістер енгізу, сондай-ақ «Ақпараттандыру туралы» Заңына цифрлық дәлелдемелердің құқықтық мәртебесін нормативтік тұрғыда бекіту және оларды халықаралық стандарттарға сәйкестендіру мақсатында түзетулер енгізудің маңыздылығы негізделеді. Мақалада ұсынылған шараларды іске асыру цифрлық экстремизм көріністеріне қарсы іс-қимылдың тиімділігін арттыруға, сондай-ақ жедел өзгеріп жатқан киберкеңістікте тұрақты құқықтық негіз қалыптастыруға ықпал ететіні атап өтіледі.

1. Ильиных, Н.А. Киберэкстремизм: понятие и разграничение с иным информационным деструктивным воздействием в киберпространстве / Н.А. Ильиных // История и право. – 2023. – Т. 13. № 1. – С. 64-74.

2. Оракбаев, А.Б. Перспективы применения систем виртуализации по делам о массовых беспорядках / А.Б. Оракбаев // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2024. – № 2 (32). – С. 192-205.

3. Quick, D. IoT Device Forensics and Data Reduction / D. Quick, K.-K.R. Choo // in IEEE Access. – 2018. – Vol. 6. – Pp. 47566-47574.

4. Clifford, B. Moderating Extremism: The State of Online Terrorist Content Removal Policy in the United States. – Washington, DC: Program on Extremism at The George Washington University, 2021. – 24 p.

5. Klonick, K. The New Governors: The People, Rules, and Processes Governing Online Speech / K. Klonick // Harvard Law Review. – 2018. – Т. 131. № 6. – Pp. 1598-1670.

6. Awan, I. Cyber-Extremism: ISIS and the Power of Social Media / I. Awan // Society. – 2017. – Vol. 54. No. 2. – Pp. 138-149.

7. Dmitrieva, A.A. Concept of Electronic Evidence in Criminal Legal Procedure / A.A. Dmitrieva, P.S. Pastukhov // Journal of Digital Technologies and Law.– 2023. – № 1 (1). – Pp. 270-295.

8. C. Rechberger, S. Krenn, R. Posch. Towards a Process Model for Hash Functions in Digital Forensics // Proceedings of the 11th International Conference on Availability, Reliability and Security (ARES 2016). – Salzburg, Austria: ACM, 2016. – Pp. 677-683.

9. Моисеев, В.А. Применение алгоритмов решения задачи выполнимости к криптоанализу хэш-функций семейства MD / В.А. Моисеев, В.В. Силаев // Математические структуры и моделирование. – 2014. – № 32. – С. 144-153.

10. Ким, А.С. Роль хэширования в работе «белого хакера» / А.С. Ким, Е.Е. Симаков, М.Н. Симакова // Юный ученый. – 2023. – № 8 (71). – С. 35-40.

11. Собиров, Ш. Сравнительно-правовой анализ регулирования электронных доказательств в уголовном судопроизводстве: опыт США, ЕС и стран СНГ / Ш. Собиров // Общество и инновации. – 2023. – № 4 (5). – Pp. 96-117.

12. Сарбасов, А.Е. Правовое понятие цифровой информации / А.Е. Сарбасов, Ж.Р. Дильбарханова // Қазақстан Республикасы ІІМ М. Есболатов атындағы Алматы академиясының ғылыми еңбектері. – 2024. – № 3 (80). – С. 10-15.