ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ФАКТІЛЕРІН АНЫҚТАУҒА ЖӘНЕ ХАБАРЛАУҒА ЫҚПАЛ ЕТУДІҢ ӘЛЕУЕТТІ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ: ҚАЗІРГІ ЖАЙ-КҮЙІ МЕН КЕЛЕШЕГІ

Мақалада сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды анықтау және хабарлау үшін қолданылатын жаңа құрал ретінде жасанды интеллектті пайдалану перспективалары қарастырылады. Сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаған адамдарды қорғаудың заманауи халықаралық тәсілдері (whistleblowers) талданды. Жасырындылықтың жоғары деңгейі мен құқықтық және институционалдық қорғау тиімділігінің жеткіліксіздігін қоса алғанда, қолданыстағы құқықтық тетіктердің негізгі проблемалары анықталды. Сыбайлас жемқорлықты анықтауда, болжауда және алдын алуда, сондай-ақ ақпаратты берудің қауіпсіз арналарын әзірлеуде жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды қолдану мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылады. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке жасанды интеллектті енгізудің табысты тәжірибелерінің (Бразилия, Кения) мысалдары келтірілген. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл процесінің құралы ретінде жасанды интеллектті нормативтік тану мақсатында заңнаманы жетілдіруді, цифрлық инфрақұрылымды дамытуды және алгоритмдер мен соған байланысты нормативтік құқықтық актілердің ашықтығын қамтамасыз етуді қамтитын кешенді стратегияны әзірлеу қажет деген қорытындыға келді.

1. Воропаев, А.С. Некоторые аспекты латентности коррупционных преступлений / А.С. Воропаев // Epomen Scientific Journal. – 2018. – № 18. – С. 20-24.

2. Коршунов, М.Н. Актуальные проблемы выявления и оценки латентной коррупционной преступности в России / М.Н. Коршунов // Вестник магистратуры. – 2016. – № 12-1 (63). – С. 93-95.

3. Актуальные проблемы противодействия коррупции: учебник; под ред. А.В. Юрковского. Иркутск: Иркутский юридический институт (филиал) Университета прокуратуры Российской Федерации, 2018. – 407 с.

4. M.L. Fein. Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act. – 2010. – 30 p.

5. Полякова, Т.А. Правовые вопросы использования технологий искусственного интеллекта в информационном обществе и в государственном управлении / Т.А. Полякова, Н.А. Троян // Правовое государство: теория и практика. – 2024. – № 3. – С. 85-93.

6. Крысанова-Кирсанова, И.Г. Правовой статус искусственного интеллекта / И.Г. КрысановаКирсанова, И.О. Трушина // Вестник экономической безопасности. – 2022. – № 2. – С. 104-107.

7. Камалова, Г.Г. Правовые и этические принципы регулирования искусственного интеллекта и робототехники / Г.Г. Камалова // Право и государство: теория и практика. – 2021. – № 10 (202). – С. 181-184.

8. Köbis, N. Artificial Intelligence as an Anti-Corruption Tool (AI-ACT). Potentials and Pitfalls for Topdown and Bottom-up Approaches / N. Köbis, C. Starke, I. Rahwan. – 2021. – 30 p.

9. M. Pieth. Collective Action: Innovative Strategies to Prevent Corruption; J. Smith. – 1st ed. – Zurich: Dike Verlag, 2012. – 254 p.

10. D. Zinnbauer. Artificial intelligence in anti-corruption – a timely update on AI technology. Bergen: U4 Anti-Corruption Resource Centre, Chr. Michelsen Institute (U4 Brief 2025:1), 2025. – 25 p.

11. Jongen, H. Peer review and compliance with international anti-corruption norms: Insights from the OECD Working Group on Bribery / H. Jongen // Review of International Studies. – 2021. – Vol. 47. № 1. – Pp. 1-22.

12. Shim, Dong Chul. E-Government and Anti-Corruption: Empirical Analysis of International Data / Shim, Dong Chul, Eom, Tae Ho // International Journal of Public Administration. – 2008. – Vol. 31:3. – Pp. 298-316.

13. Gstrein, O. Ethical, legal and social challenges of Predictive Policing / O. Gstrein, A. Bunnik, A. Zwitter // Católica Law Review. – 2019. – Vol. 3. – Pp. 77-98.

14. Gwagwa, A. Artificial intelligence (AI) deployments in Africa: Benefits, challenges and policy dimensions / A. Gwagwa, et al. // The African Journal of Information and Communication (AJIC). – 2020. – Vol. 26. – Pp. 1-28.

15. E. Sokachu, K. Vika, E. Mihaylov. Ethics and Academic Integrity: a tutorial; edited by E. Sokachu. – Bucharest: University of Bucharest Press, 2018. – 146 p.