ШЕТЕЛ МЕМЛЕКЕТТЕРІНДЕГІ ЖЕКЕ ДЕТЕКТИВТІК ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ ҮЛГІЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ҚАЗАҚСТАНДА БЕЙІМДЕУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ

Мақалада шетел мемлекеттеріндегі, ең алдымен Еуропалық одақ, Америка Құрама Штаттары және ТМД елдеріндегі жеке детективтік қызметті (жекеше іздестіруді) құқықтық реттеу үлгілері қарастырылады. Мемлекеттік лицензиялау мен бақылауға негізделген қатаң реттеу жүйесінен бастап, фрагменталдық модельдерге дейінгі институционалдық және құқықтық тәсілдер талданған. Әр түрлі модельдердің негізгі артықшылықтары мен кемшіліктері айқындалды. Ерекше назар шетелдік тәжірибені Қазақстан жағдайына бейімдеу мүмкіндігіне аударылған – лицензиялау жүйесін енгізу, бақылау органын құру, жеке детективтерді құқықтық жүйеге кіріктіру және адам құқықтарының халықаралық стандарттарын сақтау жөнінде ұсынымдар берілген. Қорытындысында Қазақстанда жекеше іздестіру қызметін заңдастыру мен бақылауды шамадан тыс реттеу мен құқықтық вакуумның алдын алатын теңгерімді тәсілмен жүзеге асыру қажеттігі атап өтілген.

1. Mukhamadieva, G.N. Private Detective Work as a Guarantee of the Realization of Individual Rights and Freedoms in Criminal Proceedings / G.N. Mukhamadieva, Y.T. Alimkulov, A.A. Aryn // Bulletin of Law (Al-Farabi Kazakh National University). – 2021. – № 98 (2). – С. 84-92.

2. Sharipova, A. Legal Characteristics of Private Detective Activity in the Republic of Kazakhstan / A. Sharipova, et al. // Eurasian Journal of Law and Security. – 2024. – Vol. 3. No. 2. – Pp. 67-78.

3. Whitford, T. “A Necessary but Dangerous Class”: Early Private Investigators in Australia / T. Whitford //salus Journal. – 2015. – Vol. 3. No. 3. – Pp. 28-39.

4. P. De Hert, S. Gutwirth. Privacy, data protection and law enforcement. Opacity of the individual and transparency of power. In: Claes E., Duff A., Gutwirth S. (eds) Privacy and the criminal law. AntwerpOxford: Intersentia, 2006. – Pp. 61-104.

5. Frantsuz, A. Organisational and Legal Basis of Private Detectives in Poland and Ukraine / A. Frantsuz, Y. Tupichenko // Journal of Law and Administration. – 2022. – Vol. 18. No. 3. – Pp. 117-128.

6. Nassyrov, G. Public Interest in the Private Detective / G. Nassyrov. – Almaty: Institute of Law, 2011. – 145 p.

7. Heinze, A. Evidence Illegally Obtained by Private Investigators and Its Use Before International Criminal Tribunals / A. Heinze // New Criminal Law Review. – 2021. – Vol. 24. № 2. – Pp. 212-253.

8. Przybyłowicz, P. The Role of the Private Investigator in Criminal Proceedings / P. Przybyłowicz // Polish Yearbook of Criminology and Criminal Law. – 2024. – Vol. 9. – Pp. 25-39.

9. Geddes, R. The Private Investigator and the Right to Privacy / R. Geddes // Alberta Law Review. – 1989. – Vol. 27. – Pp. 256.

10. Zaleckis, K. Unused Possibilities of Detective Activities: comparative analysis / K. Zaleckis. – Vilnius: Lithuanian Law University Press, 2017. – 126 p.

11. Дудкин, Д.А. Проблемы гражданско-правовых отношений между детективами и правоохранительными органами / Д.А. Дудкин // Право и экономика. – 2023. – № 1 (419). – С. 48-53.

12. Frantsuz, A.J. Technical Support of Private Detective Activity in Ukraine / A.J. Frantsuz, I.S. Yelisieiev // Legal Bulletin. – 2022. – № 5 (94). – Pp. 74-80.

13. Zhursimbayev, S.K. About the importance of the adoption of the law in relation to private detectives /s.K. Zhursimbayev, E.S. Kemali // Eurasian Scientific Journal of Law. – 2024. – № 1 (6). – Pp. 36-43.