ҚАМАУДА ҰСТАУ ШАРТТАРЫ ЖӘНЕ АЗАПТАУҒА ҚАРСЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТЕТІКТЕР: ҚАЗАҚСТАН ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ

Бұл мақалада қамауда ұстау шарттары адам құқықтарын қамтамасыз етудің ажырамас элементі ретінде қарастырылып, олардың халықаралық құқықтық стандарттарға сәйкес болу қажеттігі атап көрсетілген. Зерттеуде Қазақстанның пенитенциарлық жүйесіндегі құқық бұзушылықтар, оның ішінде азаптау, қатыгездік немесе ар-намысты қорлайтын әрекеттерді қолдану жан-жақты талданып, қорғаудың құқықтық тетіктері мен заңсыз әрекеттер үшін жауапкершілік деңгейіндегі кемшіліктері анықталған. Азаптаудың алдын алу бойынша нақты шаралар ретінде мыналар ұсынылады: сотқа дейінгі іс жүргізудің бастапқы сатысында адвокаттың міндетті түрде қатысуы, жауап алуды аудио және бейнежазбаға түсіру, азаптауларға жауапкершілікті арттыру және процестік кепілдіктерді кеңейту.
Авторлар зерттеуде құқықтық нормаларды жетілдірудің маңыздылығын атап өтіп, тәуелсіз мониторинг институтын құру және тиімді құқықтық қорғау тетіктерін енгізу қажеттілігін баса айтады. Бұл шаралар құқық бұзушылықтардың алдын алу мен қамаудағы адамдардың құқықтарын қорғауда маңызды рөл атқарады

1. Шушикова, Г.К. Вопросы противодействия пыткам в Казахстане / Г.К. Шушикова, Е.С. Кемали, М.Г. Ажибаев // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2020. – № 3 (17). – С. 46-52.

2. M. André (Ontario Ombudsman) Investigation into the Ministry of Community Safety and Correctional Services’ response to allegations of excessive use of force against inmates. – 2013 [Электрондық ресурс] – Айналыс режимі: https://www.ombudsman.on.ca/resources/reports-andcase-summaries/reports-on-investigations/2013/the-code (жүгінген күні: 17.07.2025).

3. Мамырбаев, Р.Н. Обзор международного опыта, анализ национального законодательства и правоприменительной практики по вопросам предупреждения пыток и других форм жестокого обращения и наказания // Усиление национальных правозащитных механизмов Казахстана. – Астана, 2024. – 198 с.

4. Urs Kindhäuser, H.C. Strafprozessrecht, Aufl / H.C. Urs Kindhäuser, H. Schumann Nomos Kay. – Berlin: 2023. – 460 p.

5. Allbon, E. Elliott and quinn’s. Еnglish legal system / E. Allbon, S.K. Dua. – 2020. – 400 p.

6. Тоштемирова, Р.Ф. Следственная власть в зарубежном уголовном процессе / Р.Ф. Тоштемирова // Вестник Нижегородской академии МВД России. – 2020. – № 4 (52). – С. 150-154.

7. Калиновский, К.Б. Уголовный процесс современных зарубежных государств: учебное пособие / К.Б. Калиновский. – Петрозаводск: Изд-во ПетрГУ, 2000. – 48 с.