АЗАМАТТЫҚ ПРОЦЕСТЕГІ ЭКСАУМАҚТЫҚ СОТТЫЛЫҚ: ТӘЖІРИБЕДЕ ҚОЛДАНЫЛУЫНЫҢ ӨЗЕКТІ СҰРАҚТАРЫ

Ғылыми мақалада 2021 жылдың 20 желтоқсанындағы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне азаматтық процестік заңнаманы жетілдіру және дауларды соттан тыс және сотқа дейінгі реттеу институттарын дамыту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының № 84-VII Заңымен Азаматтық процестік кодекстің 32-бабына енгізілген өзгеріске талдау жасалынған. Жаңашылдыққа сәйкес эксаумақтық қағида негізінде республиканың барлық соттары арасында азаматтық істерді бөлу мүмкіндігі көзделген. Эксаумақтық соттылық бойынша іс осы санаттағы істерді қарайтын басқа облыстың тиісті сотына жолданылуы мүмкін.

Зерттеу тақырыбының өзектілігін авторлар осы институттың іс жүзінде жұмыс істеуінен көреді. Тәжірибе көрсеткендей эксаумақтық соттылық елімізде өте сирек жағдайда қолданылады және заңшығарушымен жаңашылдықты енгізілуде қойылған мақсатқа қол жеткізілмеген. Авторлардың пікірінше аталған инстиуттың толыққанды жұмыс істеуіне кедергілер жеткілікті.

Мақалада қойылып отырған мақсатқа сай авторлар азаматтық процестегі эксаумақтық соттылықтың құқықтық негізін зерттеген, институттың тәжірибеде қолданылуына баға береді, толыққанды жұмыс істеуі жолындағы кедергілерді талқылайды. Эксаумақтық соттылық институтын қазіргі бар қолданыстағы құқықтық реттеу түрінде белсенді қолдану мүмкін еместігін атай келе, авторлар заңнаманы жетілдіру шараларының өз нұсқасын ұсынады.

1. Асылбекова, А.А. Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексіне енгізілген кейбір өзгерістер мен толықтырулар / А.А. Асылбекова // Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институтының Жаршысы. – 2022 – № 4 (71). – 94-100 б.

2. Nevisandeha, M. Principles of Speed and Accuracy in the Civil Proceedings / M. Nevisandeha, A.R. Chalkasarib // Procedia Economics and Finance. – 2016 – № 36. – Рp. 321-326.

3. Акимбекова, С.А. Договорная экстерриториальная подсудность в гражданском процессе Республики Казахстан: вопросы теории и практики / С.А. Акимбекова // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. – 2023 – № 3 (74). – С. 114-122.

4. Қамбарова, Н.Ш. Азаматтық іс жүргізу құқығы. Оқу құралы (альбом-кесте) / Н.Ш. Қамбарова. – Алматы: Нұр-пресс, 2009. – 108 б.

5. Ярков, В.В. Гражданский процесс: учебник / В.В. Ярков, А.Г. Плешанов. – М.: Статут, 2022. – 734 с.

6. Лейбошиц, А.В. Виды подсудности гражданских дел / А.В. Лейбошиц // Вестник Московского университета. Серия «Право». – 2010. – № 4. – С. 85-97.

7. Осокина, Г.Л. Гражданский процесс. Общая часть: учебник. – 3е издание, перераб. / Г.Л. Осокина. – М.: Изд-во НОРМА ИНФРАМ, 2013. – 704 с.

8. Buxbaum, H.L. Territory, Territoriality, and the Resolution of Jurisdictional Conflict / H.L. Buxbaum // The American Journal of Comparative Law. – 2009. – № 57 (3). – Рp. 631-675.

9. Bryan, A.G. Black's Law Dictionary: Deluxe 9th ed. / A.G. Bryan. – Eagan: Thomson West, 2009. – 1418 p.

10. Szigeti, P. The Illusion of Territorial Jurisdiction / P. Szigeti // Texas International Law Journal. – 2017. – № 3 (52). – Рp. 369-399.

11. Гетьман-Павлова, И.В. Международное частное право в 3-х томах: учебник для ВУЗов / И.В. Гетьман-Павлова. – М.: Издательство Юрайт, 2021. – 320 с.

12. Sourdin, T. Court innovations and access to justice in times of crisis / T. Sourdin, B. Li, D.M. McNamara // Health Policy Technol. – 2020. – № 9 (4). – Рp. 447-453.

13. Баймолдина, З.Х. Гражданское судопроизводство в Республике Казахстан: новеллы и тенденции / З.Х. Баймолдина // Правовое государство: теория и практика. – 2023. – № 3 (73). – С. 149-155.

14. Б. Есенкожаева. Вопросы экстерриториальной подсудности // Zanmedia.kz [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://zanmedia.kz/voprosy-eksterritorialnoj-podsudnosti/90487/ (дата обращения: 21.03.2024).

15. А. Нурлыбекова. Экстерриториальная подсудность // Zanmedia.kz [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://zanmedia.kz/%d1%8d%d0%ba%d1%81%d1%82%d0%b5%d1%80%d1%80%d0%b8%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b8%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d0%b0%d1%8f-%d0%bf%d0%be%d0%b4%d1%81%d1%83%d0%b4%d0%bd%d0%be%d1%81%d1%82%d1%8c/103623/ (дата обращения: 21.03.2024).

16. Б. Тукулов. Досудебный протокол, экстерриториальная подсудность, образцовое решение и другие новшества ГПК // Kazbar [Электронный ресурс] – Режим доступа: http://kazbar.org.kz/dosudebnyj-protokol-eksterritorialnaya-podsudnost-obrazczovoe-reshenie-i-drugie-novshestva-gpk/ (дата обращения: 23.03.2024).