АЗАМАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ АДАЛДЫҚ ИНСТИТУТЫ

Мақалада азаматтық құқықтағы адалдық институты заңды формальды сақтаумен қатар әділетті нәтижеге қол жеткізудің арасындағы теңгерімді қамтамасыз ететін іргелі қағида ретінде қарастырылады. Рим құқығы мен германдық дәстүрден бастау алатын бұл категорияның тарихи негіздері талданған, сондай-ақ оның қазіргі кезде Франция, Германия, Ресей және Қазақстан құқықтық жүйелерінде орнығуы көрсетілген. Адалдық мазмұнының айқын еместігіне, оның шарт бостандығымен арақатынасына және соттың субъективтік қалауы тәуекелдеріне байланысты теориялық мәселелер атап өтіледі. Қазақстан Республикасының сот практикасына ерекше назар аударылған, онда адалдық қағидасы адал сатып алушылардың құқықтарын қорғауда, шарттық қатынастарда және құқықты теріс пайдалануды айқындауда қолданылып келеді. Салыстырмалы талдау ұлттық және шетелдік соттардың ұстанымдарындағы айырмашылықтарды анықтауға, сондай-ақ қазақстандық сот тәжірибесін біріздендіру мен адал мінез-құлық өлшемдерін заңнамалық тұрғыдан нақтылаудың қажеттілігін айқындауға мүмкіндік берді. Заңнаманы, сот тәжірибесін және заң білімін жетілдіруге қатысты ұсыныстар берілген.

1. Щенникова, Л.В. Общий принцип добросовестности в гражданском праве / Л.В. Щенникова, Н.А. Силина // Журнал российского права. – 2018. – № 3. – С. 31-42.

2. Абдраим, Б.Ж. О законодательном закреплении принципа добросовестности в Гражданском кодексе Республики Казахстан / Б.Ж. Абдраим, М.Х. Хасенов // Право и государство. – 2020. – № 3-4. – С. 79-90.

3. Zimmermann, R. The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition / R. Zimmermann. – Oxford: Oxford University Press, 1996. – 1241 p.

4. Talibova, L. The Purpose of the Principle of «Good Faith» in Civil Legislation and Judicial Practice of the Republic of Azerbaijan / L. Talibova // Baku State University Law Review. – 2024. – Vol. 2. No. 2. – Pp. 126-140.

5. Урстенова, А.М. Гражданско-правовые принципы: теория и практика / А.М. Урстенова. – Алматы: Жеті Жарғы, 2018. – 216 с.

6. Hondius, E.H. Good Faith in European Contract Law / E.H. Hondius // European Review of Private Law / Cambridge University Press, 2002 [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://www. researchgate.net/publication/27704902_Good_Faith_in_European_Contract_Law (дата обращения: 11.11.2025).

7. Суханов, Е.А. Гражданское право: учебник: в 4 т. Т. 1: Общая часть. – 3-е изд., перераб. и доп. / Е.А. Суханов. – М.: Статут, 2018. – 496 с.

8. Красавчиков, О.А. Категории науки гражданского права / О.А. Красавчиков. – М.: Статут, 2005. – 448 с.

9. Мозолин, В.П. Гражданское право: учебник / В.П. Мозолин. – М.: Норма, 2016. – 640 с.

10. Kull, I. Principle of Good Faith and Constitutional Values in Contract Law / I. Kull // Juridica International. – 2002. – No. VII. – Pp. 142-149.

11. Дождев, Д.В. Римское частное право. – 3-е изд., испр. и доп. / Д.В. Дождев. – М.: Норма, 2011. – 736 с.

12. Брагинский, М.И. Договорное право. Книга первая: Общие положения / М.И. Брагинский, В.В. Витрянский. – М.: Статут, 2001. – 848 с.