МӨЛШЕРЛЕСТІК ҚАҒИДАТЫ ЖӘНЕ ӘКІМШІЛІК АКТІНІ ОРЫНДАУ ИНСТИТУТЫН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ ТУРАЛЫ МӘСЕЛЕ: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МЕН ПОСТКЕҢЕСТІК ЕЛДЕРДІҢ ТӘЖІРИБЕСІ

Мақалада мөлшерлестік қағидатының әкімшілік процестің негізгі элементі ретіндегі маңызы, сондай-ақ оның Қазақстан Республикасында және басқа посткеңестік елдерде әкімшілік актілердің орындалуын құқықтық реттеудегі рөлі қарастырылады. Мөлшерлестік қағидаты әкімшілік органдардың өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде қалай қолданылатыны, сондай-ақ оның Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік–процестік кодексінде бекітілген заңдылық пен әділеттілік қағидаттарымен байланысы талданады. Әкімшілік рәсімдерді салыстырмалы талдауға және оларды Қазақстанда және континенттік құқықтық жүйесі бар елдерде іске асыру ерекшеліктеріне, сондай-ақ шетелдік тәжірибенің ұлттық заңнаманы қалыптастыруға ықпалына ерекше назар аударылады.

Мөлшерлестік қағидатын тиімді қолдану мемлекет мүдделері мен азаматтардың құқықтары арасындағы тепе-теңдікке ықпал етеді, сондай-ақ әкімшілік сот төрелігінің сапасын арттырады. Қорытындылай келе, посткеңестік мемлекеттердің озық тәжірибелерін және сот бақылауын одан әрі жаңғырту қажеттілігін ескере отырып әкімшілік актілердің орындалуын құқықтық реттеуді жетілдіру жөнінде ұсыныстар тұжырымдалады.

1. Давыдов, К.В. Административная реформа и административные процедуры: перспективы развития Российского законодательства / К.В. Давыдов // Вестник Университета имени О.Е. Кутафина (МГЮА). – 2018. – № 1. – С. 99-109.

2. Жумагулов, А.М. Применение принципов административных процедури административного судопроизводства в Республике Казахстан: практ. пос. / А.М. Жумагулов. – Астана, 2023. – 121 с.

3. Akhmetov, Y. Analyses of the principles of legality and justice in administrative proceedings of the Republic of Kazakhstan / Y. Akhmetov, Y. Abdrassulov, A. Akhmetova // Public Law and Policy. – 2024. – Vol. 10. № 5. – Pp. 1-11.

4. Макулбеков, Б.Д. Судебная власть в системе государственной власти в Республике Казахстан: дис. канд. юрид. наук / Б.Д. Макулбеков. – Алматы, 2010. – 250 с.

5. Allen, R.J. The Nature of Discretion / R.J. Allen // Law &Contemp. Probs. Autumn Journal. – 1984. – № 1. – Pp. 2-3.

6. Подмарев, А.А. Соразмерность как конституцитнный принцип ограничения прав и свобод человека и гражданина в Российской Федерации / А.А. Подмарев // Известия Саратовского университета. Серия: Экономика.Управление. Право. – 2021. – № 21 (1). – С. 83-91.

7. Trykhlib, K. The principle of proportionality in the Jurispudence of the European Court of Human rights / K. Trykhlib // EU and Comparative Law Issues and challenges series. – 2020. – № 4. – Pp. 128154.

8. Borja, S.B. Beyond the Principle of Proportionality: Controlling the Restriction of Rights under Factual Uncertainty /s.B. Borja // Oslo Law Review. – 2023. – № 1. – Pp. 74-91.