ҚОРҒАНЫС МЕДИЦИНАСЫ ТӘЖІРИБЕСІНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ: ҒЫЛЫМИ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАЛДАУ

Мақалада қорғаныс медицинасы тәжірибесінің мәні, оның пайда болу себептері және қазіргі денсаулық сақтау жүйесіндегі таралу ерекшеліктері ғылыми-құқықтық тұрғыдан талданады. Зерттеу барысында қорғаныс медицинасының клиникалық шешім қабылдауға әсері, дәрігерлердің құқықтық жауапкершіліктен артық сақтануының деңгейі және оның медициналық көмектің сапасына ықпалы қарастырылады. Сонымен қатар, аталған құбылыстың таралуына әсер ететін құқықтық, әлеуметтік, ұйымдастырушылық және психологиялық факторлар кешенді түрде зерделенеді.
Зерттеудің әдіснамалық негізін ғылыми-құқықтық талдау әдістерінің кешені құрайды, қорғаныс медицинасы құбылысының мәнін ашу мақсатында отандық және шетелдік ғылыми әдебиеттерге шолу жасалған. Қазақстан Республикасы мен шет мемлекеттердің нормативтік-құқықтық базасына жүргізілген талдау және халықаралық тәжірибені зерделеу негізінде қорғаныс медицинасының таралу деңгейі бағаланады.
Зерттеу нәтижелері қорғаныс медицинасының таралу деңгейін төмендетуге бағытталған құқықтық және ұйымдастырушылық шараларды жетілдіру қажеттігін негіздеуге мүмкіндік берді.

1. Nola, M.R. Physicians’ views and experiences of defensive medicine: An international review of empirical research / M.R. Nola, J. Jesse // Health Policy. – 2021. – Vol. 125. Issue 5. – Pp. 634-642.

2. Minhui, W. Advancements in defensive medicine research: Based on current literature / W. Minhui, et al. // Health Policy. – 2024. – Vol. 147. Issue 3. – Pp. 105-125.

3. Finucane, L.M. Defensive medicine: A symptom of uncertainty? / L.M. Finucane, et al. // Musculoskeletal Science and Practice. – 2022. – Vol. 60. – Pp. 10-25.

4. Arafa, A. Defensive medicine practices as a result of malpractice claims and workplace physical violence: a crosssectional study from Egypt / A. Arafa, et al. // Scientific Reports. – 2023. – № 13. – Pp. 1-9.

5. Andersen, M.K. Defensive medicine in Danish general practice. Types of defensive actions and reasons for practicing defensively / M.K. Andersen, et al. // Scandinavian Journal of Primary Health Care. – 2021. – № 39 (4). – Pp. 413-418.

6. Lorenc, T. Defensive healthcare practice: systematic review of qualitative evidence [Electronic resource] / T. Lorenc, et al. // BMJ Open. – Access mode: https://bmjopen.bmj.com/content/14/7/e085673 (Access date: 05.02.2026).

7. Тлембаева, Ж.У. Медицинское право – актуальная потребность казахстанского здравоохранения [Электронный ресурс] / Ж.У. Тлембаева // Казахстанский Фармацевтический Вестник. – Режим доступа: https://pharmnewskz.com/ru/article/medicinskoe-pravo---aktualnaya-potrebnost-kazahstanskogozdravoohraneniya_24394 (дата обращения: 10.02.2026).

8. Айтказин, Е.М. Қазақстан Республикасында медицина қызметкерлерінің кәсіби жауапкершілігін сақтандыру: заңнамалық негізін қалыптастырудың сұрақтары / Е.М. Айтказин, Ф.Г. Ибрагимова // Құқық қорғау органдары академиясының жаршысы. – 2025. – № 1 (35). – 83-93 б.

9. Kakemam, E. The occurrence, types, reasons, and mitigation strategies of defensive medicine among physicians: a scoping review / E. Kakemam, et al. // BMC Health Services Research. – 2022. – Vol. 22. Article number 800. – Pp. 1-11.