ТАБИҒИ РЕСУРСТАРДЫҢ ХАЛЫҚҚА ТИЕСІЛІГІ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ САНАТ РЕТІНДЕ: ТҮСІНДІРУ ЖӘНЕ ІСКЕ АСЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Мақала 2022 жылғы конституциялық реформадан кейін жердің, жер қойнауының, судың, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің, сондай-ақ өзге де табиғи ресурстардың Қазақстан Республикасының халқына тиесілігі туралы конституциялық ереженің құқықтық табиғатын зерттеуге арналған. Мемлекеттің халық атынан меншік құқығын жүзеге асыруын реттейтін конституциялық және салалық нормалар, сондай-ақ мемлекеттік меншік режимі мен табиғи ресурстардың халыққа конституциялық тиесілігі арасындағы арақатынас ерекшеліктері талданады. Табиғи ресурстарды пайдаланудан түскен кірісті бөлудің шетелдік тәжірибесі қаралып, оның ұлттық заңнама жағдайында қолданылуына баға берілді.

Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының инвестициялық кірісінің бір бөлігін кәмелетке толмаған азаматтардың арнайы жинақтаушы шоттарына жіберуді көздейтін «Ұлттық қор – балаларға» атты бағдарламасын құқықтық бағалауға ерекше назар аударылады. Бұл тетік іс жүзінде азаматтардың табиғи ресурстарды пайдалану нәтижелеріне қатысу қағидатын заңнамалық деңгейде іске асырудың алғашқы қадамы болды, бұл табиғи ресурстардың халыққа тиесілігі туралы конституциялық ережені іске асырудың жаңа моделінің біртіндеп қалыптасып келе жатқанын көрсетеді.

Соңында заңнамалық реттеу және ресми конституциялық түсіндіру арқылы табиғи ресурстардың халыққа тиесілігі конституциялық қағидатының мазмұнын одан әрі нормативтік ашу қажеттілігі туралы қорытынды жасалады.

1. М.К. Сулейменов. Поправки в Конституцию: революционные изменения или косметические улучшения? // Информационная система «Параграф», 13.05.2022 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://prg.kz/document/?doc_id=39137222&ysclid=mtml2lcje7180604646.

2. Э.Б. Мухамеджанов. К вопросу о положениях п.3 ст.6 Конституции РК` или кому принадлежат земля и недра Казахстана // Информационная система «Параграф», 28.05.2024 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://prg.kz/document/?doc_id=35551629.

3. Ф.С. Карагусов. О введении права собственности народа Казахстана и перспективах развития этого института в праве Республики Казахстан // Информационная система «Параграф», 12.10.2023 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://prg.kz/document/?doc_id=33147947.

4. С.К. Идрышева. Реализация конституционной новеллы о праве собственности народа Казахстана на природные ресурсы // Информационная система «Параграф», 18.01.2024 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://prg.kz/document/?doc_id=36065002&ysclid=mtmmbc703210370987&pos=5;111.

5. Рязанов, В.Т. Общественная собственность и ее роль в формировании рыночной модели экономики России [Электронный ресурс]. / В.Т. Рязанов, Н.Н. Осадин // Проблемы современной экономики. – 2006. – № 1/2 (17/18). – Режим доступа: http://www.m-economy.ru/art.php?nArtId=929.

6. Дворецкий, В.М. Правовой статус «Постоянного Фонда Аляски»: общая характеристика / В.М. Дворецкий // Финансы и управление. – 2019. – № 1. – С. 10-18.

7. O.S. Goldsmith. The Alaska Permanent Fund Dividend: A Case Study in the Direct Distribution of Resource Rent [Электронный ресурс]. // Institute of Social and Economic Research, University of Alaska Anchorage, 2011. – Режим доступа: https://scholarworks.alaska.edu/uaa_iser_reports/60/?utm_source=chatgpt.com.

8. S. Gupta, A. Segura-Ubiergo, E. Flores. Sharing the Wealth: Countries that enjoy a resource windfall should be prudent about distributing it all directly to their people, 2014 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://www.elibrary.imf.org/view/journals/022/0051/004/article-A019-en.xml?utm_source=chatgpt.com&ArticleTabs=Abstract.

9. L. El-Katiri, B. Fattouh, P. Segal. Anatomy of an oil-based welfare state: Rent distribution in Kuwait, 2011 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://soas-repository.worktribe.com/output/391868/anatomy-of-an-oil-basedwelfare-state-rent-distribution-in-kuwait?utm_source=chatgpt.com.