ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ІШКІ ІСТЕР ОРГАНДАРЫ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ТӘРТІПТІК ЖАУАПТЫЛЫҚ ИНСТИТУТЫН ТРАНСФОРМАЦИЯЛАУ

Мақалада басқару процестерін цифрландыру жағдайында ішкі істер органдары қызметкерлерінің тәртіптік жауаптьылық институтын трансформациялаудың өзекті мәселелері зерттеледі. Зерттеу пәні виртуалды ортада лауазымдық теріс қылықтарды тіркеу кезінде туындайтын құқықтық және ұйымдастырушылық қатынастар болып табылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін формальды-құқықтық әдіс, жүйелік-құрылымдық тәсіл және құқықтық модельдеу әдісі құрады. Эмпирикалық негіз ретінде 2024-2025 жылдардағы полиция департаменттерінде жүргізілген тексерулер практикасын қорытындылау нәтижелері пайдаланылды.

Автор деректерге негеделген басқару моделіне (data-driven governance) көшу тек технологиялық жаңаруды ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік ақпараттық жүйелерге ақпаратты енгізудің сапасы, анықтығы мен уақтылылығы үшін жауаптылықтың жаңа құқықтық базасын қалыптастыруды талап ететінін негіздейді. Негізгі ғылыми нәтиже «цифрлық тәртіптік жауаптылық» тұжырымдамасын және жасанды интеллект негізіндегі «Тәртіптік ӘІЖБТ» алгоритмдік моделін әзірлеу болып табылады.

Жұмыста стандартталған цифрлық үлгілерді енгізу арқылы қызметтік тергеулерді автоматтандыру қажеттілігі негізделген, бұл субъективизмді барынша азайтуға және бюрократиялық шығындарды қысқартуға мүмкіндік береді. Жұмыстың практикалық маңыздылығы ҚР ІІМ қызметтік тергеулерді жүргізу тәртібін реттейтін ведомстволық нормативтік актілеріне өзгерістер енгізу және тәртіптік құқық бұзушылықтың дәлелдемелік базасы ретінде «цифрлық із» тетіктерін енгізу бойынша ұсыныстар тұжырымдалған.

1. Идришева, С.К. О Цифровом кодексе Казахстана: проблемы кодификации и систематизации / С.К. Идришева // Юридический вестник MNU. – 2022. – № 3. – С. 72-87.

2. Ysmanova, A. Public perception of algorithmic policing in a non-democratic context: Kazakhstan’s case / A. Ysmanova // Policing and Society. – 2025. – Vol. 35. – No. 4. – Pp. 382-398.

3. Babuta, A. Proactive Policing and Artificial Intelligence: The Role of Ethics and Law in Technological Change / A. Babuta, M. Oswald // British Journal of Criminology. – 2023. – Vol. 63, No. 2. – Pp. 450-467.

4. Ахметов, А.С. Цифровое право в правовой системе Казахстана: теоретико-правовые аспекты / А.С. Ахметов, Д. Мун // Вестник Института законодательства и правовой информации РК. – 2025. – № 4 (80). – С. 88-101.

5. Chan, J.B.L. The technological game: How information technology is transforming police practice / J.B.L. Chan // Criminal Justice: International Journal of Policy and Practice. – 2001. – Vol. 1, No. 2. – Pp. 139-159.

6. Беляева, Е.Г. Принципы дисциплинарной ответственности в органах внутренних дел в условиях цифровизации служебной среды / Е.Г. Беляева // Юридическая наука и практика. – 2024. – № 2. – С. 114-121.

7. Мукашева, А.А. Государственный механизм регулирования цифрового пространства / А.А. Мукашева, Э.Ф. Нигматуллина // Вестник Академии правоохранительных органов. – 2025. – № 38. – С. 45-56.

8. Бегалиев, Е.Н. Цифровизация судебной и правоохранительной деятельности в Республике Казахстан: состояние и перспективы развития / Е.Н. Бегалиев // Вестник Карагандинского университета. Серия: Право. – 2023. – № 4 (112). – С. 54-62.

9. Арғынғазин, Ғ.А. Искусственный интеллект как новый фактор конкурентоспособности современных государств / Ғ.А. Арғынғазин // Вестник Академии правоохранительных органов. – 2025. – № 37. – С. 14-25.

10. Duvanova, D. Algorithmic governance, data protection, and accountability mechanisms in modern law enforcement systems / D. Duvanova // Policing: An International Journal. – 2024. – Vol. 47, № 5. – Pp. 612-628.

11. Marciniak, M. Law Enforcement Professionals’ Trust in Algorithms and Due Process Guarantees / M. Marciniak // SAGE Criminal Justice Review. – 2025. – Vol. 30, № 2. – Pp. 144-159.

12. Ferguson, A.G. The Rise of Big Data Policing: Surveillance, Race, and the Future of Law Enforcement / A.G. Ferguson // NYU Press. – 2024. – 2nd Edition. – 296 p.

13. Кулик, А.А. Проблемы защиты персональных данных сотрудников силовых структур при автоматизированном камеральном контроле / А.А. Кулик // Право и кибербезопасность. – 2025. – № 3. – С. 88-96.

14. Oswald, M. Algorithmic risk assessment in law enforcement: Accountability, rights and the SMART framework / M. Oswald // Computer Law & Security Review. – 2024. – Vol. 52. – Pp. 105-121.

15. Расторопов, С.В. Цифровые доказательства в расследовании правонарушений: организационно-правовые аспекты / С.В. Расторопов // Вестник уголовного права. – 2025. – № 1. – С. 45-53.

16. Kaufmann, M. Algorithmic Governance in Policing: Between Efficiency and Democratic Accountability / M. Kaufmann, S. Egbert // Science, Technology, & Human Values. – 2025. – Vol. 50. No. 1. – Pp. 26-53.

17. Канатов, А.К. Мониторинг реализации цифровых технологий в правоохранительной и нормотворческой деятельности / А.К. Канатов // Вестник Института законодательства и правовой информации РК. – 2026. – № 1 (81). – С. 302-312.