КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРДЫҢ АҚПАРАТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІНЕ ҚАРСЫ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚТАР: ТАЛДАУ, ЖІКТЕУ, ҚЫЛМЫСТЫҚҚҰҚЫҚТЫҚ ШАРАЛАРЫ

Мақалада кәмелетке толмағандардың ақпараттық қауіпсіздігіне қарсы қылмыстық құқық бұзушылықтарды сипаттайтын негізгі параметрлер зерттеліп, осы түрдегі қол сұғушылықтарды теориялық және практикалық-бағдарлы жіктеудің әдіснамасы негізделеді. Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасында кәмелетке толмағандарға теріс ақпараттық ықпал етумен байланысты қылмыстық құқық бұзушылықтардың дербес тобының (топтарының) болмауы елеулі олқылық ретінде бағаланады.

Қылмыстық детерминация мен мінез-құлықтағы ақпараттық-коммуникациялық фактор рөлінің арту қарқынын ескере отырып, кәмелетке толмағандарға теріс ақпараттық ықпал етумен байланысты қылмыстық құқық бұзушылықтардың жеке тобын (топтарын) бөліп қарастырудың практикалық тұрғыдан орындылығы мен қажеттілігі негізделеді. Бұл ретте «ақпараттық қауіпсіздік» ұғымын тек ақпараттық-коммуникациялық ықпал ету факторымен байланыстыру осы түрдегі қылмыстық құқық бұзушылықтардың елеулі тобын зерттеу және есепке алу аясынан тыс қалдырады деген ұстаным негізге алынады.

1. Жолжаксынов, Ж.Б. Насильственные преступления и пути их предупреждения: дис. …д-ра философ. (PhD): 6D030300 / Ж.Б. Жолжаксынов. – Караганда, 2019. – 216 с.

2. Мальцев, В.В. Объект преступления в уголовном законодательстве и в теории уголовного права: постановка проблемы / В.В. Мальцев // Вестник Волгоградского государственного университета. Серия 5: Юриспруденция. – 2010. – № 2 (13). – С. 136-145.

3. Улезько, С.И. Основы классификации объекта преступления по вертикали в современном российском уголовном праве / С.И. Улезько // Правовая политика и правовая жизнь. – 2011. – № 1. – С. 108-111.

4. Базарбаева, А.Б. Пробационный контроль: проблемы теории, законодательства и практики: дис. … д-ра философ. (PhD): 6D030300 / А.Б. Базарбаева. – Костанай, 2024. – 215 с.

5. Livingstone, S. Annual Research Review: Harms experienced by child users of online and mobile technologies: The nature, prevalence and management of sexual and aggressive risks in the digital age / S. Livingstone, et al. // Journal of Child Psychology and Psychiatry. – 2014. – № 55 (6). – Pp. 635-654.

6. Copp, J.E. Online sexual harassment and cyberbullying in a nationally representative sample of teens: Prevalence, predictors, and consequences / J.E. Copp, E.A. Mumford, B.G. Taylor // Journal of Adolescence. – 2021. – № 93. – Pp. 202-211.

7. Zhang, W. Cyberbullying definitions and measurements in children and adolescents: Summarizing 20 years of global efforts / W. Zhang, et al. // Frontiers in Public Health. – 2022. – Vol. 10. – Art. 1000504.

8. Gath, M. Digital media in early childhood: risk factors for online harm and psychosocial correlates / M. Gath, C. Swit // Frontiers in Developmental Psychology. – 2024. – Vol. 2. – Art. 1390276.

9. Sampedro-Ferreirós, L. Technology-Facilitated Sexual Violence among Adolescents and Young People: A Systematic Review of Reviews [Электронный ресурс]. / L. Sampedro-Ferreirós, et al. // Adolescent Research Review. – 2026. – Режим доступа: https://link.springer.com/article/10.1007/s40894-026-00281-x.

10. Сустина, Т.И. Правовое обеспечение информационной безопасности несовершеннолетних в условиях цифровой трансформации общества: дис. …канд. юрид. наук / Т.И. Сустина. – М., 2023. – 234 с.

11. Сеидов, Р.З. Административно-правовое обеспечение информационной безопасности несовершеннолетних в сети «Интернет»: дис. …канд. юрид. наук / Р.З. Сеидов. – М., 2025. – 321 с.

12. Дзанагова, М.К. Информационная безопасность несовершеннолетних: понятие и принципы / М.К. Дзанагова, М.М. Бетеева // Право и государство: теория и практика. – 2020. – № 3 (183). – С. 273-274.

13. Филипец, О.Б. Некоторые вопросы ужесточения уголовной ответственности и наказания за посягательства на несовершеннолетних / О.Б. Филипец // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2024. – № 2 (32). – С. 168-174.

14. Майоров, А.В. Концептуальные основы виктимологического противодействия преступности: монография / А.В. Майоров. – Челябинск, 2013. – 182 с.

15. Гарманов, В.М. Значение предупреждения вторичной виктимизации потерпевших в деятельности сотрудников полиции / В.М. Гарманов // Виктимология. – 2015. – № 3 (5). – С. 18-23.

16. Аптикиева, Л.Р. Последствия психологического насилия для разных возрастных категорий / Л.Р. Аптикеева // Вестник Оренбургского государственного университета. – 2020. – № 1 (224). – С. 6-13

17. Mathews, B. Disclosure of online child sexual victimisation: Findings from the Australian Child Maltreatment Study / B. Mathews, et al. // Child Abuse & Neglect. – 2025. – № 165. – 107493.

18. Hamilton-Giachritsis, C. Technology assisted child sexual abuse: Professionals’ perceptions of risk and impact on children and young people / C. Hamilton-Giachritsis, et al. // Child Abuse & Neglect. – 2021. – № 19 (Part 1). – 104651.