ТЕРГЕУ ЖАҒДАЙЫ АВИАЦИЯЛЫҚ ОҚИҒАЛАРДЫ ТЕКСЕРУДЕ: МӘНІ, ТИПОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ СОТҚА ДЕЙІНГІ ІС ЖҮРГІЗУ АЛГОРИТМДЕРІ

Мақалада қылмыстың криминалистік сипаттамасының маңызды элементі ретінде тергеу жағдайын зерттеуге және оның сотқа дейінгі тергеп-тексеруді, атап айтқанда, авиациялық оқиғаларды тергеп-тексеру кезінде құрылымдаудағы маңызына арналған.

Жұмыста тергеу жағдайын анықтаудың ғылыми тәсілдеріне талдау жүргізілді, оны тергеу әрекеттерінің тактикасы мен алгоритмдерін таңдауды негіздейтін объективті қайшылықтардың динамикалық жүйесі ретінде авторлық түсіну негізделді.

Тергеу жағдайларын үлгілеу (мысалы, экипаждың қателіктері, авиациялық техниканың істен шығуы, жердегі қызметтер жұмысының бұзылуы және сыртқы факторлардың әсері) істің мән-жайын жан-жақты анықтауға және дәлелдеуге ықпал ететін бейімделген және тиімді тексеру схемаларын жасауға мүмкіндік береді.

Зерттеуде кадр саясатын жетілдіру, пәнаралық тәсілді қолдану, әртүрлі саладағы мамандарды ықпалдастыру және тергеу жағдайының серпінді дамуы жағдайында тергеу тактикасын үнемі түзету қажеттігі анықталды.

1. Innes, M. Understanding Social Control: Crime and Social Order in Late Modernity / M. Innes // Open University Press, 2003. – 176 p.

2. Криминалистическое обеспечение деятельности криминальной милиции и органов предварительного расследования: учеб. для высш. и сред. учеб. заведений МВД России / Т.В. Аверьянова, и др.; под ред. Т.В. Аверьяновой, Р.С. Белкина; Акад. М-ва внутрен. дел России. – М.: Новый юрист, 1997. – 398 с.

3. Чуфаровский, Ю.В. Юридическая психология: учебник / Ю.В. Чуфаровский. – 3-е изд., перераб. и доп. – М.: Проспект, 2013. – 470 с.

4. Юридическая энциклопедия / Л.В. Тихомирова, М.Ю. Тихомиров. – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Юринформцентр, 2001. – 971 с.

5. Очерки криминалистической тактики: учеб. пособие / Р.С. Белкин. М-во внутр. дел РФ. Высш. следств. шк. – Волгоград: ВСШ, 1993. – 200 с.

6. Oakley, J.S. Accident investigation techniques: basic theories, analytical methods, and applications / J.S. Oakley. – Des Plaines, Ill.: American Society of Safety Engineers. – Illinois, 2003. – 164 p.

7. Мынжанов, Е.К. К проблеме первоначального этапа расследования преступлений в сфере легализации преступных доходов / Е.К. Мынжанов // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2023. – № 4 (30). – С. 130-137.

8. Ташибаева, А.К. Следственная ситуация и ее значение при расследовании авиационных происшествий / А.К. Ташибаева // Наука и жизнь Казахстана – 2019. – № 12/2. – С. 67-71.

9. Адилов, С.А. Правовой порядок начала досудебного расследования: теоретические и практические аспекты / С.А. Адилов, Е.Д. Намысов // «Хабаршы-Вестник» Карагандинской академии МВД РК им. Б. Бейсенова. – 2025. – № 3 (89). – С.4-9.

10. Жаканов, Н.К. Методические рекомендации по привлечению специалистов при расследовании авиационных происшествий с воздушными судами гражданской авиации [Электронный ресурс] / Н.К. Жаканов // Мир закона. – 2022. – Режим доступа: https://mir-zakona.kz/metodicheskie-rekomendaczii-po-privlecheniyu-speczialistov-pri-rassledovanii-aviaczionnyhproisshestvij-s-vozdushnymi-sudami-grazhdanskoj-aviaczii/ (дата обращения: 30.01.2026).

11. Szewczyk, H. Zatrudnienie w sluzbie cywilnej: monografia / H. Szewczyk. – Bydgoszcz Katowice, 2006. – 218 p.

12. Osman, A. Road to e-governance and public service delivery in Bangladesh. How long is the journey? / A. Osman. – Public Policy and Governance in Bangladesh, 2016. – 17 р.