Әкімшілік сот ісін жүргізуде соттың белсенді рөлі қағидасының мәні мен оны іске асыру ерекшеліктері

Мақала Қазақстандағы әкімшілік сот ісін жүргізуде соттың белсенділігі қағидасына арналған. Бүгінгі күнде әкімшілік сот ісін жүргізудің міндет-мақсаттарына жетуде, әкімшілік құқықтық даулардың (істердің) тиімді, жан-жақты, ашық, нәтижелі қаралуы қажет. Зерттеу барысында құқық үстемдігі мен құқықтық мемлекетті құрудағы қазіргі әкімшілік юстицияның жалпы міндеттері анықталады. Әкімшілік – жария дауларды соттың диспозитивтілік, тең құқықтылық және белсенді рөлі қағидаттарын сақтай отырып қарау шарттары талданады

Нәтижесінде соттар сот ісін жүргізуде бейтарап қалмай, өзінің белсенділігімен істі жете зерттеп, маңызды мән-жайларды анықтап, кәсіби тұрғыда таным процесіне қатысып, әкімшілік органдар мен азаматтардың арасындағы теңсіздікті жоятыны талданды.

Зерттеу арқылы соттың белсенді рөлі қағидасы әкімшілік әділеттің мәніне жетуде маңызды құрал болатыны, қазіргі жағдайда атқару билігіне соттық бақылауды қамтамасыз етуде аталған қағида әділдікке жетудің тиімді механизмі болатыны анықталып отыр.

1. Общее административное право: учебник: в 2 ч. [Электронный ресурс] / под ред. Ю.Н. Старилова; Воронежский государственный университет. – 2-е изд., пересмотр. и доп. – Воронеж: Издательский дом ВГУ, 2016. – 760 с. – Режим доступа: http://www.law.vsu.ru/structure/admlaw/books/adm_pravo_2016-part1.pdf (дата обращения: 20.10.2022).

2. Sarpekov, R.K. Prospects for the constitutionalization of administrative justice in the EEU member states / R.K. Sarpekov // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. – 2022. – №1(68). – С. 13-22.

3. Баймолдина, З. Доктрина и судебная практика в Казахстане / З. Баймолдина // Заңгер. – 2021. – №11. – С. 10-15.

4. Нурболатов, А.Н. Административный процесс: понятие, сущность и виды. Общая часть: учебное пособие / А.Н. Нурболатов. – Алматы: Қазақ Университеті, 2014. – 122 с.

5. Правовые основы административного процесса в РК: учебное пособие / под ред. д.ю.н. Б.А. Жетписбаева. – Алматы: Қазақ Университеті. – 2017. – 264 с.

6. Конурбаева, М. Реализация на практике активной роли суда – одного из принципов административного судопроизводства / М. Конурбаева // Заңгер. – 2022. – №1(246). – C. 53-57.

7. Turłukowski, J. Administrative justice in Poland [Electronic resource] / J. Turłukowski // BRICS Law Journal. – 2016. – №3(2). – pp. 124-152. – Access mode: https://www.bricslawjournal.com/jour/article/view/46/47 (Access data: 10.11.2022).

8. Алимбеков, М. Законность, обоснованность и целесобразность в применении гражданскоправовых норм / М. Алимбеков // Заңгер. – 2022. – №1(246). – С. 22-28.

9. Fahed Abul-Ethem. The Role of the Judiciary in the Protection of Human Rights and Development: A Middle Eastern Perspective [Electronic resource] / Fahed Abul-Ethem // Fordham International Law Journal. – 2002. – №3(26). – pp. 761-770. – Access mode: https://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1883&context=ilj (Access data: 10.11.2022).

10. Thomas, R. A Different Tale of Judicial Power: Administrative Review as a Problematic Response to the Judicialisation of Tribunals [Electronic resource] / R. Thomas, J. Tomlinson // Public Law. – 2019. –0. – pp. 537-562. – Access mode: https://research.manchester.ac.uk/en/publications/a-different-tale-of-judicial-power-administrative-review-as-a-pro (Access data: 10.11.2022).

11. Аграрова, Е.А. Исследовательская компетентность в структуре профессиональной деятельности федеральных судей [Электронный ресурс] / Е.А. Аграрова // Прикладная юридическая психология. – 2009. – №2. – С. 92-96. – Режим доступа: https://cyberleninka.ru/article/n/issledovatelskaya-kompetentnost-v-strukture-professionalnoy-deyatelnosti-federalnyh-sudey (дата обрщения: 10.11.2022).

12. Балашов, А.Н. Активная роль суда как гарантия соблюдения принципа справедливости в административном судопроизводстве / А.Н. Балашов // Актуальные проблемы государства и права. Процессуальное право. – 2017. – Т-1, №2. – С. 86-97. – Режим доступа: https://cyberleninka.ru/article/n/aktivnaya-rol-suda-kak-garantiya-soblyudeniya-printsipa-spravedlivosti-v-administrativnom-sudoproizvodstve/viewer (дата обрщения: 07.12.2022).

13. Bazelon, D.L. The Impact of the Courts on Public Administration [Electronic resource] / D.L. Bazelon // Indiana Law Journal. – 1976. – №1(52). – pp. 101-110. – Access mode: https://www.repository.law.indiana.edu/cgi/viewcontent.cgireferer=&httpsredir=1&article=3220&context=ilj (Access data: 07.12.2022).

14. Akhmetov, E.B. Analysis of the application of the principle of the active role of the court in administrative procedure of the Republic of Kazakhstan and in foreign countries / E.B. Akhmetov // Құқық қорғау органдары академиясының жаршысы. – 2022. – №3(25). – С. 8-15.

15. Ahdout, Z.P. Enforcement Lawmaking and Judicial Review [Electronic resource] / Z.P. Ahdout // Harvard Law Review. – 2022. – №4(135). – pp. 946-948. – Access mode: https://harvardlawreview.org/2022/02/enforcement-lawmaking-and-judicial-review/ (Access data: 11.12.2022).