КИБЕРҚЫЛМЫСТАР: ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ ҚАЖЕТТІЛІГІ МЕН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ ЖОЛДАРЫ

Жаңа буындағы жоғары жылдамдықтағы сымсыз байланыс технологиялары киберқылмыстардың өсуіне ықпал етіп, мемлекет пен азаматтардың қауіпсіздігіне қатер төндіруде. Осыған байланысты 2024 жылы Қазақстан Республикасы ІІМ құрылымында Киберқылмысқа қарсы ісқимыл департаменті құрылды. Дегенмен, елімізде киберқауіптерге қарсы күреске бағытталған кешенді стратегиялық бағдарлама жоқ. Бұл халықаралық тергеу әрекеттерінде процестік шектеулерге алып келіп және ҚПК қағидаттарын толық іске асыруға кедергі келтіреді. Себебі көптеген киберқылмыстар шетелдік юрисдикция шеңберінде жасалады. Осы зерттеу аясында киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында келесі ұсыныстар әзірленді: 1) «Киберқауіпсіздік туралы» ұлттық заң қабылдау қажеттілігі; 2) киберқылмыстармен күрес жүргізетін халықаралық ұйым құру; 3) киберқылмыстық қауіп төнуі мүкін елдермен киберқауіпсіздік саласындағы халықаралық ынтымақтастық тұралы шарт жасау.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 560-бабының 1-тармағына сәйкес «Құқықтық және өзге де көмек көрсету туралы сұрау салу Қазақстан Республикасының тиісті халықаралық шартының талаптарына сәйкес жасайды», делінген. Яғни, ықтимал жасалуы киберқылмыстар әлемнің кез келген нүктесінен жасалуы мүмкін деп пайымдасақ, онда мақалада ұсынылған барлық шаралардың аса маңызды екендігіне көз жеткіземіз.

1. Balarabe, K. Digital borders and beyond: Establishing normative grounds for cybersecurity and sovereignty in international law / K. Balarabe // Computer Law & Security Review. – 2025. – Vol. 58. – 106180.

2. Gerry, F. A slippery and inconsistent slope: How Cambodia's draft cybercrime law exposed the dangerous drift away from international human rights standards / F. Gerry, C. Moore // Computer Law & Security Review. – 2015. – Vol. 31. Issue 5. – Pp. 628-650.

3. Omelchuk, O.M. Analysis of the activities of law enforcement authorities in the field of combating crime and corruption offences / O.M. Omelchuk, et al. // Journal of Money Laundering Control. – 2022. – Vol. 25. Issue 3. – Pp. 700-716.

4. Khater, M.-H. International Perspective on Securing Cyberspace Against Terrorist Acts [Электрондық ресурс] / M.-H. Khater // International Journal of Sociotechnology and Knowledge Development. – 2023. – Vol. 15. Issue 1. – Айналыс режимі: https://doi.org/10.4018/IJSKD.318706 (жүгінген күні: 19.10.2025).

5. Burrell, D.-N. Religious conflict, workplace inclusion, diversity in technical and cyber-driven organizations / D.-N. Burrell // International Journal of Sociotechnology and Knowledge Development (IJSKD). – 2021. – Vol. 13. Issue 3. – Pp. 17-32.