ЭВТАНАЗИЯ ЖӘНЕ АДАМНЫҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТАРЫ: ӨМІР ҚҰҚЫҒЫ МЕН ӨЛІМ ҚҰҚЫҒЫ АРАСЫНДАҒЫ ТЕҢГЕРІМ

Мақала қазіргі еуропалық құқықтық кеңістіктегі эвтаназияның құқықтық, этикалық және конституциялық аспектілерін кешенді түрде талдауға арналған. Зерттеудің негізін өмір сүру құқығы мен жеке тұлғаның автономиясы қағидаларының арақатынасы құрайды, соңғысы өмірді ерікті түрде тоқтату мүмкіндігін қамтитын ықтимал құқық ретінде қарастырылады. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың құқықтық ұстанымдары негізінде өмірді тоқтату мәселелерін реттеудегі мемлекеттердің «еркін пайымдау шегі» қағидасы, сондай-ақ осал топтарды қорғауға, рәсімдердің ашықтығын қамтамасыз етуге және теріс пайдалану қаупінің алдын алуға бағытталған халықаралық стандарттардың талаптары талданады. Бірқатар еуропалық мемлекеттердің ұлттыққұқықтықмодельдерін зерттеу бірыңғай тұжырымдаманың жоқтығынжәне эвтаназияны толық заңдастырудан бастап паллиативтік медицинаны дамытуды басымдыққа қоятын әртүрлі тәсілдердің қалыптасқанын көрсетеді. Зерттеуде институционалдық алғышарттардың маңыздылығына ерекше назар аударылады, атап айтқанда: дамыған паллиативтік көмектің болуы, тәуелсіз бақылау тетіктерінің тиімді қызмет етуі, медициналық кәсіби этика қағидаттарын сақтау және пациенттің денсаулық жағдайын жан-жақты бағалау. Қорытындылай келе, эвтаназияны заңдастыру адамның құқықтары, өмірді қорғау және жеке тұлғаның автономиясын құрметтеу арасындағы тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік беретін кешенді кепілдіктер жүйесі қамтамасыз етілген жағдайда ғана мүмкін деген тұжырым жасалады.

1. Rahman, S. The legality of euthanasia concerning right to life: A comprehensive review / S. Rahman, P. Saikia // International Journal of Health Sciences – 2022. – № 6 (S4). – Pp. 10646- 10654.

2. Meharia, A. Constitutional Standing of Euthanasia and Normative Elements Supporting Euthanasia [Электронный ресурс] / A. Meharia // SSRN Electronic Journal. – 2020. – Режим доступа: https://www.researchgate.net/publication/348514387_Constitutional_Standing_of_Euthanasia_and_Normative_Elements_Supporting_Euthanasia (дата обращения: 27.11.2025).

3. Dei, M.O. National and international legal issues of the euthanasia [Электронный ресурс] / M.O. Dei, I.S. Skliar, T. Kortukova // Polish Annals of Medicine. – 2021. – Режим доступа: https://www.researchgate.net/publication/355248811_National_and_international_legal_issues_of_the_euthanasia (дата обращения: 27.11.2025).

4. Picоn-Jaimes, Y.A. Euthanasia and assisted suicide: An in-depth review of relevant historical aspects / Y.A. Picоn-Jaimes, et al. // Annals of Medicine and Surgery. – 2022. – Volume 75. – 103380.

5. Smies, J.T. The legalization of euthanasia in the Netherlands. / J.T. Smies // Ethics & medicine: a Christian perspective on issues in bioethics. – 2001. – № 17 (1). – Pp. 7-12.

6. Rogoff, M.A. French Constitutional Law. Cases and Materials / M.A. Rogoff. – CarolinaAcademic Press, 2014. – 24 p.

7. Spranzi, M. The French Euthanasia Debate Exception and Solidarity / M. Spranzi // Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics. – 2013. – № 22 (03). – Pp. 1-9.

8. Warsi, A. Euthanasia in the European Union: Legal Diversity, Ethical Dilemmas, and the Quest for Harmonized Standards / A. Warsi, T. Rehman, S. Ijaz // Journal of Family Medicine and Primary Care. – 2022. – № 1 (8). – 4871.

9. Cohen, J. European public acceptance of euthanasia: Socio-demographic and cultural factors associated with the acceptance of euthanasia in 33 European countries / J. Cohen, et al. // Social Science & Medicine. – 2006. – Volume 63. Issue 3. – Pp. 743-756.

10. Aubry, R. End-of-life, euthanasia, and assisted suicide: An update on the situation in France / R. Aubry // Revue Neurologique. – 2016. – Volume 172. Issue 12. – Pp. 719-724.

11. Орманова, Ш.Ш. Право на охрану здоровья в системе конституционных прав граждан / Ш.Ш. Орманова, А.Ш. Муталяпова // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2025. – № 2 (36). – С. 50-59.