ӘУЕ КЕМЕСІНІҢ ҚҰЛАУ ОРНЫНА ШОЛУ ЖАСАУ КЕЗІНДЕ СЫЗБАЛАРДЫ (КРОКТАРДЫ) ҚҰРУ: ҰСЫНЫМДАР МЕН ҚОЛДАНУ ТӘЖІРИБЕСІ

Мақалада әуе кемесінің апатқа ұшырау орнында шашылған қалдықтарының сызбаларын жасау әдістемесі қарастырылады. Бұл авиациялық оқиғаларды тергеген кезде нысандарды тіркеудің және іздерді бекітудің негізгі тәсілі болып табылады. Автор сызбаларды дайындау мен жасаудың кезеңдерін егжей-тегжейлі сипаттайды: масштабты таңдау, координаттық тор қолдану, қашықтықтарды өлшеу әдістері және бөлшектердің орнын GPS құрылғылары арқылы белгілеу. Әуе кемесінің ұшуда және жерде қирауы кезіндегі сызбаларды құру ерекшеліктері қарастырылады, әрбір элементті дәл бейнелеудің кейінгі талдау үшін маңыздылығы атап өтіледі. Өлшеу құралдарын қолдану, сызбаларды ресімдеу және оларды тергеу актісінде пайдалану бойынша ұсынымдар беріледі. Бұл жұмыс әуе кемесі қалдықтарының көзбен көріп тіркеудің себептерді анықтау мен қирау барысын қалпына келтірудегі маңызын көрсетеді.

1. Dayetova, A.A. Formation and development of legal norms in the field of traffic safety or operation of air transport / A.A. Dayetova, A.T. Baiseitova // Хабаршы – Вестник Карагандинской академии МВД РК. – 2025. – № 1 (87). – С. 311-319.

2. Методическое пособие по расследованию авиационных происшествий / Департамент по надзору за безопасностью полетов государственной авиации РК. – Нур-Султан: Департамент по надзору за безопасностью полетов государственной авиации МО РК, – 2020. – 24 с.

3. Wells, A.T. Commercial Aviation Safety / A.T. Wells, C.C. Rodrigues. – New York: McGraw-Hill Education. – 2012. – 5th ed. – 363 р.

4. Расследование уголовных правонарушений, связанных с авиационными происшествиями (ст. 344 УК РК): учебно-практическое пособие; под общ. рук. генерал-лейтенанта полиции Е.С. Саденова; под рук. зам. Министра внутренних дел, к.ю.н, генерал-майора полиции С.А. Адилова. – Астана: Академия управления МВД РК, 2025. – 132 с.

5. Головин, М.В. Организационно-тактические особенности проведения осмотра места авиационного происшествия [Электронный ресурс] / М.В. Головин, Н.М. Шпак // Политематический сетевой электронный научный журнал Кубанского государственного аграрного университета. – 2017. – № 132. – Режим доступа: https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsionno-takticheskieosobennosti-provedeniya-osmotra-mesta-aviatsionnogo-proisshestviya (дата обращения: 05.06.2025).

6. Жаканов, Н.К. Методические рекомендации по привлечению специалистов при расследовании авиационных происшествий с воздушными судами гражданской авиации / Н.К. Жаканов // Мир закона [Электронный ресурс] – Режим доступа: https:https://mir-zakona.kz/metodicheskie-rekomendaczii-po-privlecheniyu-speczialistov-pri-rassledovanii-aviaczionnyhproisshestvij-s-vozdushnymi-sudami-grazhdanskoj-aviaczii/ (дата обращения: 29.03.2025).

7. Осмотр места происшествия по делам об авиационных катастрофах: практическое пособие; под ред. А.И. Дворкина. – М., 2000. – 336 c.

8. Dekker, S. Drift into Failure: From Hunting Broken Components to Understanding Complex Systems / S. Dekker. – Farnham: Ashgate (Routledge), 2011. – 234 р.

9. Почунская, Д.Л. Авиакатастрофы: особенности и проблемы осмотра места происшествия / Д.Л. Почунская // Сибирские уголовно-процессуальные и криминалистические чтения. – 2013. – № 1 (4). – С. 152-158.