ДИНАМИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК: ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ МЕН ЧИПТЕУ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ-АТҚАРУ ЖҮЙЕСІ МЕКЕМЕЛЕРІНДЕГІ КҮЗЕТ ТӘСІЛДЕРІН ҚАЛАЙ ӨЗГЕРТЕДІ

Мақалада жасанды интеллект және чиптеу технологияларының Қазақстанның қылмыстықатқару жүйесі мекемелерінің динамикалық қауіпсіздігіне әсері қарастырылады. Тұтқындардың мінез-құлқын бақылау және талдау үшін жасанды интеллектті қолдануға, сондай-ақ қозғалыстарды анықтау және бақылау үшін чиптеуді енгізуге баса назар аудара отырып, қорғаудың заманауи тәсілдері зерттелді. Қауіпсіздік деңгейін арттыру және оқиғаларға жауап берудің жеделдігі, сондай-ақ құпиялылық пен этика мәселелерін қоса алғанда, ықтимал тәуекелдер сияқты осы технологиялардың артықшылықтары талқыланады. Қорытындылай келе, қауіпсіздікті де, адам құқықтарын да ескеретін технологияларды енгізуге теңдестірілген көзқарас қажет. Бұл үшін, ең алдымен, жасанды интеллект пен чиптеуді пайдалануды көздейтін қауіпсіздік пен мониторингті жақсартудың кешенді тәсілін іске асырудың тиісті нормативтік-құқықтық базасын әзірлеу талап етіледі.

1. Уразалин, Б.Т. Профилактика членовредительства и совершения суицидов среди лиц, отбывающих наказание в исправительных учреждениях минимальной безопасности уголовноисполнительной системы Республики Казахстан / Б.Т. Уразалин, Е.Н. Бегалиев, М.Р. Муканов, Б.М. Имашев // Судебная медицина. – 2024. – Т. 10. – № 2. – С. 210-219.

2. Labutta, E. The prisoner as one of us: Norwegian Wisdom for American Penal Practice / E. Labutta // Emory Int'l L. – 2017. – № 31. – Pp. 329.

3. Биекенов, Н.А. Концепция динамической безопасности пенитенциарной системы: вопросы понимания / Н.А. Биекенов // Ғылым-Наука. – 2022. – № 2 (73). – С. 4-9.

4. Аликперов, Х.Д. Электронная система определения оптимальной меры наказания (постановка проблемы) / Х.Д. Аликперов // Криминология: вчера, сегодня, завтра. – 2018. – № 4 (51). – С. 13-22.

5. Dynamic Security: The Democratic Therapeutic Community in Prison; Edited by M. Parker. – London: Jessica Kingsley Publishers, 2006. – 288 p.

6. R. Roache. How Technology Could Make «Life in Prison» a Much Longer, Tougher Sentence [Electronic resource] – Access mode: https://slate.com/technology/2013/08/daniel-pelka-ariel-castrohow-life-extending-technology-could-make-a-life-sentence-tougher-and-longer.html (Access date: 30.12.2024).

7. N.A. Khan. RFIDs Chip Implants and their related Ethical Issues [Electronic resource] – Access mode: https://www.researchgate.net/publication/280933310_RFIDs_Chip_Implants_and_their_ related_Ethical_Issues (Access date: 30.12.2024).

8. M.C.Ch. Fowler. Chipping Away Employee Privacy: Legal Implications of RFID Microchip Implants for Employees [Electronic resource] – Access mode: https://natlawreview.com/article/chipping-awayemployee-privacy-legal-implications-rfid-microchip-implants-employees (Access date: 30.12.2024).

9. Муканов, М.Р. Чипирование педофилов как альтернатива химической кастрации / М.Р. Муканов, Е.Н. Бегалиев // Судебная медицина. – 2024. – Т. 10. – № 1. – С. 5-14.

10. Муканов, М.Р. Чипирование осужденных, находящихся в учреждениях минимальной безопасности (колониях-поселениях), как профилактика уклонения от отбывания наказания / М.Р. Муканов, Е.Н. Бегалиев, А.М. Сералиева // «Хабаршы Вестник» Карагандинской академии МВД РК им. Б. Бейсенова. – 2023. – № 3 (81). – С. 77-82.

11. Poklek, R. Atmosfera wychowawcza jako podstawa ochrony dynamicznej w jednostce penitencjarnej / R. Poklek // Resocjalizacja Polska. – 2023. – № 1. – Рp. 49-64.

12. Lacey, N. Understanding the determinants of penal policy: Crime, culture, and comparative political economy / N. Lacey, D. Soskice, D. Hope // Annual Review of Criminology. – 2018. – Vol. 1. – Рp. 195-217.

13. Kilmer, A. “The Uniform’s in the Way”: Navigating the Tension Between Security and Therapeutic Roles in a Rehabilitation-Focused Prison in Norway / A. Kilmer, S. Abdel-Salam, I.A. Silver // Criminal Justice and Behavior. – 2023. – Vol. 50 (4). – Рp. 521-540.

14. Ajil, A. Handbook on Dynamic Security in Penal Settings / A. Ajil. – Fribourg, 2021. – 48 p.

15. L. Kim. Meet South Korea’s new robotic prison guards [Electronic resource] – Access mode: https://www.digitaltrends.com/cool-tech/meet-south-koreas-new-robotic-prison-guards/ (Access date: 30.12.2024).

16. C. Leung. Robot warders check on inmates as Hong Kong tests ‘smart prison’ devices to step up security, surveillance [Electronic resource] – Access mode: https://www.scmp.com/news/hong-kong/law-and-crime/article/3033791/robot-warders-check-inmates-hong-kong-tests-smart (Access date: 30.12.2024).

17. N. Bala, L. Trautman. «Smart» technology is coming for prisons [Electronic resource] – Access mode: https://slate.com/technology/2019/04/smart-ai-prisons-surveillance-monitoring-inmates.html (Access date: 30.12.2024).

18. Leighton, P. «A model prison for the next 50 years»: The hightech, public-private Shimane Asahi Rehabilitation Center / P. Leighton // Justice Policy Journal. – 2014. – № 1 (11). – Рр. 1-16.