ҚҰҚЫҚТЫҚ САУАТТЫЛЫҚ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚТАРДЫҢ ЦИФРЛЫҚ АЛДЫН АЛУ: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА «КӨРЕТІН МЕМЛЕКЕТ» ТҰЖЫРЫМДАМАСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Мақала азаматтық қоғамның құқық бұзушылықтың алдын алуға қатысуын зерттеуге арналған, халықаралық тәжірибеге баса назар аударылады. Авторлар құқықтық сауаттылықты арттыруға және қоғамды құқықтық тәртіпті сақтауға тартуға бағытталған заңнамалық бастамалар мен практикаларды талдайды. Әртүрлі елдерде профилактикалық шаралардың тиімділігін арттыру үшін қолданылатын цифрлық технологиялардың мысалдары, соның ішінде бейнетіркеу және құқық бұзушылықтар туралы хабарлауға арналған қосымшалар қарастырылады. Мұндай технологияларды қолданудың құқықтық аспектілеріне және оларды Қазақстанда енгізу перспективаларына ерекше назар аударылады. Авторлар азаматтарды, соның ішінде әкімшілік құқық бұзушылықтарды бейнетіркеу үшін технологияларды пайдалану арқылы процеске белсенді қатыстыра отырып, «көретін мемлекет» тұжырымдамасына көшуді ұсынады. Тиісті бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу қажеттілігі, мүмкін, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік негізінде екендігі атап өтіледі. Авторлар халықаралық тәжірибемен (Қытай, Оңтүстік Корея, АҚШ, Ресей Федерациясы) расталған осындай бастамаларды енгізу жазаның бұлтартпаушылығына ықпал етеді, құқықтық тәртіпті, қауіпсіздікті нығайтады және жеке тұлға мен мемлекеттің өзара жауаптылығын қалыптастыра отырып, құқықтық мемлекетті дамытады деп есептейді.

1. Монтескье, Ш. Избранные произведения; Под общ.ред. М.П. Баскина; Академия наук СССР. Ин-т философии. М. Госполитиздат, 1955. – 799 с.

2. Биекенов, Н.А. Концепция сервисной модели полиции Казахстана: опыт региональной апробации / Н.А. Биекенов // Муниципальная служба; Правовые вопросы. – 2023. – № 4. – С. 23-30.

3. Алексеева, А.П. Виктимологический анализ предпосылок возникновения у граждан и их объединений желания осуществлять не возложенные на них законодательно правоохранительные функции / А.П. Алексеева // Вестник Воронежского института МВД России. – 2013. – № 3. – C. 131-134.

4. А. Вайскопф. В Казахстане стали хуже ездить? Помогают ли штрафы и камеры. [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://www.dw.com/ru/v-kazahstane-stali-huze-ezdit-pomogaut-li-strafy-i-videokamery/a-69868248 (дата обращения: 19.02.2025).

5. – V. Ni. Chaoyang masses: the rise of Beijing’s neighbourhood patrols [Электронный ресурс] Режим доступа: https://www.theguardian.com/world/2021/oct/30/vigilante-surveillance-the-rise-of-beijings-neighbourhood-patrols (дата обращения: 19.02.2025).

6. – A. John. Creating a mobile application for citizen-based accident reporting and real-time ambulance tracking // Ladoke Akintola University of Technology. – 2025 [Электронный ресурс] Режим доступа: https://www.researchgate.net/publication/390034073_Creating_a_mobile_application_for_citizen-based_accident_reporting_and_real-time_ambulance_tracking (дата обращения: 19.02.2025).

7. Bradford, B. Cooperating with the Police: Social Control and the Reproduction of Police Legitimacy / B. Bradford, J. Jackson // SSRN Electronic Journal. – 2010 [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://www.researchgate.net/publication/228223955_Cooperating_with_the_Police_Social_Control_and_the_Reproduction_of_Police_Legitimacy (дата обращения: 19.02.2025).