ГИБРИДТІ СОҒЫС ЖАҒДАЙЫНДА ЖЕКЕ ӘСКЕРИ КОМПАНИЯЛАР

Мақалада өзінің ресми халықаралық-құқықтық мәртебесін әлі ала алмаған құбылыстарды заңдастыру процесі қарастырылады. Жеке әскери компаниялардың заңдылығы мәселесі қазіргі уақытта ЖӘК-ны заңдастыру процесі арқылы өтіп жатқан құбылыс ретінде екі процестің нәтижесі ретінде зерттелуде: жекешелендіру – жеке әскери компаниялар бұрын мемлекеттердің қарулы күштеріне тән міндеттерді шешу мақсатында қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі функцияларды өз мойнына алған кезде; жаһандану – жеке әскери компаниялар нақты мемлекетпен байланысы жоқ трансұлттық корпорациялардың мүдделерін қорғаған кезде. Қазіргі заманғы соғыс гибридтік сипатта болғандықтан, бүгінгі күнгі қақтығыстар ассиметриялы болып табылады, нәтижесінде дәстүрлі әскери күштерді оларға қарсы қою қиындыққа әкеледі. Сондықтан осындай қақтығыстарды халықаралық жария құқықта белгісіз мәртебеге ие, жеке әскери компаниялар сияқты акторлар бірінші орынға шығады. Жеке әскери компаниялардың халықаралық құқықта нақты анықтау және бірыңғай ережелерді белгілейтін және олардың қызметіне бақылауды қамтамасыз ететін халықаралық орган құру қажеттілігі туралы қорытынды негізделеді.

1. Hoffman, F.G. Hybrid Threats: Reconceptualizing the Evolving Character of Modern Confict. Strategic Forum / F.G. Hoffman. – Institute for National Strategic Studies National Defense University, 2009. – 240 p.

2. Nilsson, N. Hybrid Threats and the Intelligence Community: Priming for a Volatile Age / N. Nilsson, М. Weissmann, В. Palmertz // International Journal of Intelligence and CounterIntelligence. – 2025. – № 38 (1). – Pр. 1-23.

3. Sarjito, А. The Role of Private Military Companies in Defense Policy and Military Operations / А. Sarjito // Andalas Journal of International Studies (AJIS). – 2023. – Vol. XII. № 1. – Pр. 38-53.

4. Urueña-Sánchez, M. Private military and security companies: towards an operational definition for international humanitarian law. Empresas privadas militares e de segurança: rumo a operacional para o direito humanitário internacional / M. Urueña-Sánchez, H.O. Alonso // Revista Criminalidad. – 2022. – № 64 (2). – Рp. 47-61.

5. Ike, T.J. Insecurity, Counterterrorism and the Use of Private Military and Security Companies in Nigeria: A Qualitative Study / T.J. Ike, et al. // Journal of Asian and African Studies. – 2025. – № 60 (6). – Pр. 3879–3897.

6. Скейхилл, Д. Blackwater: самая могущественная наемная армия в мире; пер. с англ. А.Ю. Колгашкина, Д. Скейхилл. – М.: Кучково поле; Институт внешнеполитических исследований и инициатив, 2015. – 480 с.

7. Пономарев, В. Частные военные компании: агенты стратегии непрямых действий / В. Пономарев // Азимут научных исследований: экономика и управление. – 2019. – № 2 (27). – С. 27-30.

8. Bures, O. Bridging which gaps? The European Union’s use of private military and security companies in common security and defence policy missions / O. Bures, E. Cusumano // Defense and Security Analysis. – 2025. – № 41 (3). – Рр. 464-489.

9. Coon, D. Threats to United States fully reviewed and strategic plan for integration of transgender military members into the armed forces / D. Coon, P.M. Neira, B.D. Lau // American Journal of Public Health. – 2018. – № 108 (7). – Рр. 892-894.

10. Radin, A. Hybrid Warfare in the Baltics. Threats and Potential Responses / A. Radin. – Santa Monica, Calif, 2017. – 48 p.

11. Сайфуллин, Э.К. Документ Монтрё как инструмент регулирования частных военных и охранных компаний: контекст принятия и анализ положений / Э.К. Сайфуллин // Журнал зарубежного законодательства и сравнительного правоведения. – 2022. – № 3. – С. 107-116.