ТЕҢДІКСІЗ ҚҰҚЫҚ: КОЛЛИЗИЯ СТАЛКИНГ ПЕН ОТБАСЫЛЫҚ ЗОРЛЫҚЗОМБЫЛЫҚТА

Мақала Қазақстан Республикасы заңнамасында сталкинг пен отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін жауаптылықтың құқықтық қайшылығы мен үйлесімсіздігін зерттеуге арналған. 2025 жылғы қыркүйек айында сталкинг үшін қылмыстық жауаптылық (ҚК 115-1-бабы) енгізілді, бұл осы әрекеттің қоғамдық қауіптілігін мойындауды көрсетеді және халықаралық тәжірибеге сәйкес келеді. Алайда, нормаларды талдау қорғаныс нұсқамасын бұзумен (ӘҚБтК 461-бабы) және сот актілерін орындамаумен (ӘҚБтК 669-бабы) байланысты сталкингтің объективті белгілерінің және әкімшілік құқық бұзушылықтардың қайталануын көрсетті. Қылмыстық жауаптылық жалпы субъектіге (16 жасқа толған кез келген есі дұрыс адам) қолданылатыны анықталды, ал отбасылық-тұрмыстық қатынастардағы арнайы субъектілер (жұбайы, бұрынғы жұбайы, туысы) іс-әрекеттердің ұқсастығына қарамастан тек әкімшілік жауаптылыққа тартылады. Мұндай сәйкессіздік құрбандардың ең осал санаттарын қорғау деңгейінің төмендеуіне әкеледі және заң алдындағы әділеттілік пен теңдік қағидаттарына қайшы келеді. Мақалада құқықтық белгісіздікті жою жолдары, соның ішінде сталкингтің қылмыстық құрамын отбасылық-тұрмыстық қатынастарға кеңейту, әкімшілік жауаптылықты алдын алу шарасы ретінде сақтау негізделеді.

1. Mechanic, . M.BIntimate Partner Violence and Stalking Behavior: Exploration of Patterns and Correlates in a Sample of Acutely Battered Women / M.B. Mechanic, T.L. Weaver, P.A. Resick // Violence and Victims. – 2000. – Vol. 15. – Is 1.

2. Spitzberg, B.H. The State of the Art of Stalking: Taking Stock of the Emerging Literature / B.H. Spitzberg, W.R. Cupach // Aggression and Violent Behavior. – 2007. – Vol. 12. Is. 1. – Рр. 64-86.

3. Pathe, M., & Mullen, P. E. The impact of stalkers on their victims // British Journal of Psychiatry.1. – 1997. – Vol. 170(01). – Рр. 12-17.

4. Brady, P.Q. The Dark Figure of Stalking: Examining Law Enforcement Response / P.Q. Brady, M.R. Nobles // J Interpers Violence. – 2017. – Vol. 32 (20). – Рр. 3149-3173.

5. Сапаралиева, С.М. Проблемы применения индивидуальных мер профилактики бытового насилия / С.М. Сапаралиева, А.С. Куатова, Г.Е. Аубакирова // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2019. – № 4 (14). – С. 16-23.

6. Гайдуков, А.А. Особенности предупреждения правонарушений в сфере семейно-бытовых отношений в Республике Казахстан и Российской Федерации / А.А. Гайдуков, Б.М. Сейтакова. – Барнаул: Барнаульский юридический институт МВД РФ, 2022. – 120 с.

7. Августхан, С.А. Қазақстан Республикасындағы тұрмыстық зорлық-зомбылықпен байланысты қорқытудың кейбір мәселелері / С.А. Августхан, Р.А. Медиев // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2024. – № 2 (32). – С. 73-79.

8. Руфанова, В.Н. Уголовно-правовая модель реагирования на домашнее насилие в Украине / В.Н. Руфанова // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2022. – № 3 (25). – С. 53-59.

9. С.М. Рахметов. Уголовная ответственность за сталкинг [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35517014&pos=6;-108#pos=6;-108 (дата обращения: 17.10.2025).

10. Дюсенбаева, А.К. Сталкинг в уголовном законодательстве Республики Казахстан: реалии и перспективы / А.К. Дюсенбаева, У.Е. Тугелбаев // Хабаршы-Вестник. – 2022. – № 4 (78). – С. 52-56.

11. Акимжанов, Е.С. Административно-правовая защита от домашнего насилия в Республике Казахс рид. наук / Е.С. Акимжанов. – М., 2023. – 261 с.