АТА-АНА ҚҰҚЫҒЫНАН АЙЫРУ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ АТА-АНА ҚҰҚЫҒЫНАН АЙЫРУ ТУРАЛЫ СОТ ІСІН ЖҮРГІЗУДІҢ КЕЙБІР МӘСЕЛЕЛЕРІ

Бұл мақалада ата-ана құқығынан айырудың сот тәртібі қарастырылады. Мұндай істер кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғаумен айналысатын органдардың, қорғаншылық және қамқоршылық ұйымдарының, балалар үйлері мен басқа да мекемелердің өтініштері, сондай-ақ прокурордың талаптары негізінде қозғалады.

Ата-ана құқықтарынан айыру туралы істер прокурордың және қорғаншылық-қамқоршылық органдарының қатысуымен жүргізіледі. Сот ата-анасына алимент өндіру, олардың әрекеттерінен қылмыстық құқықбұзушылық белгілерін анықтау мәселелерін де қарайды. Егер сот ата-ананың іс-әрекетінен құқыққа қайшы белгілерді байқаса, бұл туралы прокурорға жеке қаулымен хабарлайды.

Мақалада ата-ана баласынан құқықтық тұрғыда қандай жағдайда айырылуы мүмкін, бұл мәселені кімдер бастамалап, сотқа өтініш бере алатыны, сот мұндай істерді қарағанда қандай органдардың қатысатыны (прокурор, қорғаншылық органдары), сот ата-ананың әрекетін тексеріп, қажет жағдайда алимент өндіру мен қылмыстық құқық бұзушылық белгілерін анықтау міндеттері мен шешім заңды күшіне енген соң құжаттарды тіркеу органдарына жіберу тәртібі қарастырылады.

1. Гребенщикова, И.Ф. Лишение родительских прав: социально-правовой аспект / И.Ф. Гребенщикова // Семейное и жилищное право. – 2023. – № 4. – С. 25-33.

2. J. Wriggins. Parental rights termination jurisprudence: questioning the framework // Published by Scholar Commons, 2020. – 35 р.

3. Oripova, B. Analyses of the judicial practice on deprivation of parental rights' cases / B. Oripova, N. Fayzullaev. – Tashkent, 2024. – 32 р.

4. Тұрсынбекова, Д.К. Отбасылық құқықтағы ата-ананың баланы тәрбиелеу жөніндегі міндеттерінің орындалмауы / Д.К. Тұрсынбекова // Заң және қоғам. – 2021. – № 3. – 87-94 б.

5. Маковий, В.П. Временные пределы осуществления права на принятие наследства: научные очерки / В.П. Маковий. – КарГУ им. академика Е.А. Букетова, 2014. – 429 с.

6. Mukaldieva, G.B. Family Law of the Republic of Kazakhstan / G.B. Mukaldieva // Textbook Almaty: Kazakh University, 2022. – 121 p.

7. Олейник, В.В. Проблемы ответственности родителей за неосторожные уголовнонаказуемые деяния в отношении детей / В.В. Олейник, Г.Н. Мусабаева // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2025. – № 1 (35). – С. 166-169.