ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚОҒАМДЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ЖҮЙЕСІНЕ ПИЛОТСЫЗ ҰШУ АППАРАТЫН ЕНГІЗУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Мақала Қазақстан Республикасының қоғамдық қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесіне пилотсыз ұшу аппараттарын енгізу перспективаларын зерттеуге арналған. Қоғамдық іс-шаралар мониторингін, төтенше жағдайлардың алдын алуды, құқықтық тәртіпті қадағалау мен бақылауды қоса алғанда, пилотсыз ұшу аппараттарын пайдаланудың негізгі бағыттары қарастырылады. Қазақстанның ерекшелігіне бейімделу мүмкіндігі мақсатында қоғамдық қауіпсіздік және халықты қорғау саласында пилотсыз ұшу аппараттарын қолданудың әртүрлі аспектілеріне арналған отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері талданады. Пилотсыз ұшу аппараттарын қолданудың артықшылықтары, сондай-ақ оларды қолданыстағы қауіпсіздік инфрақұрылымына біріктіруге байланысты проблемалар қарастырылады. Қорытындыда пилоттық жобаларды жүргізуді, мемлекеттік-жекелік әріптестік арқылы өзінің пилотсыз жүйелерін құруды және басқа технологиялармен интеграциялауды қоса алғанда, пилотсыз ұшу аппараттарын пайдалана отырып, елімізде қоғамдық қауіпсіздік жүйесін дамыту перспективалары тұжырымдалған.

1. Pushpa, B. Uav Surveillance for Urban Crime Prevention / B. Pushpa, et al. // COJRA: COJ Rob Artificial Intel. – 2022. – № 2 (3). – Рр. 1-6.

2. Kahagh, A.M. The Role of Unmanned Aerial Vehicles in Future Smart Cities / A.M. Kahagh, A.S. Benis // Journal of Aerospace Science and Technology. – 2024. – № 17 (1). – Рр. 117-129.

3. Sookhak, M. Security and privacy of smart cities: A survey, research issues and challenges / M. Sookhak, et al. // IEEE Commun. Surv. Tutor. – 2018. – № 21. – Рр. 1718-1743.

4. Malekloo, A. Machine learning and structural health monitoring overview with emerging technology and high-dimensional data source highlights / A. Malekloo, et al. // Struct. Health Monit. – 2022. – № 21. – Рр. 1906-1955.

5. Majeed, A. A multi-objective coverage path planning algorithm for UAVs to cover spatially distributed regions in urban environments / A. Majeed, S.O. Hwang // Aerospace. – 2021. – № 8. – Рр. 343.

6. Н. Жарбулова. В Казахстане впервые будут готовить специалистов по беспилотникам / Курсив [Электронный ресурс] – Режим доступа: https://kz.kursiv.media/2024-07-19/zhrb-kz-bsp-nka/ (дата обращения: 09.01.2025).

7. Krasiński, W. Unmanned Aircraft Systems in Crisis Management in Poland After 2007 / W. Krasiński // Safety & Defense. – 2020. – № 6 (2). – Рр. 42-50.

8. Enemark, C. Armed drones and ethical policing: risk, perception, and the tele-present ocer / C. Enemark // Criminal justice ethics. – 2021. – № 40 (2). – Рр. 124-144.

9. Klauser, F. Police drones and the air: Towards volumetric geopolitics of security / F. Klauser // Swiss Political Science Review. – 2021. – № 27 (1). – Рр. 158-169.

10. Zuev, D. The citizen drone: Protest, sousveillance and drone viewing / D. Zuev, G. Bratchford // Visual Studies. – 2020. – Vol. 35 (5). – Рр. 442-456.

11. Бордачев, А.Ю. Тактические особенности применения БПЛА сотрудниками полиции / А.Ю. Бордачев // Закон и власть. – 2023. – № 4. – С. 51-57.

12. AL-Dosari, K. A New Shift in Implementing Unmanned Aerial Vehicles (UAVs) in the Safety and Security of Smart Cities: A Systematic Literature Review / K. AL-Dosari, N. Fetais // Safety. – 2023. – № 9 (64). – Рр. 1-22.

13. Alsulami, Н. Implementation analysis of reliable unmanned aerial vehicles models for security against cyber-crimes: attacks, tracebacks, forensics and solutions / Н. Alsulami // Computers and Electrical Engineering. – 2022. – № 100. – Рр. 1-22.

14. Zhang, H. A review of unmanned aerial vehicle low-altitude remote sensing (UAV-LARS) use in agricultural monitoring in China / H. Zhang, et al. // Remote Sens. – 2021. – № 13. – Рр. 12-21.

15. Амиров, А.М. О некоторых подходах зарубежных государств к вопросу защиты персональных данных / А.М. Амиров // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2024. – № 1 (32). – С. 253-263.

16. Bentley, J.M. Policing the police: Balancing the right to privacy against the benecial use of drone technology / J.M. Bentley // Hastings. – 2018. – LJ 70. – Рр. 249.